{"version":2,"locale":"pl","id":"story.samuil-kleidion-1014","hasFind":true,"slug":"samuil-kleidion-1014","url":"/pl/stories/samuil-kleidion-1014/","topic":"Samuel","title":"Samuel: jak przetrwać niemal czterdzieści lat","summary":"Kamienna inskrypcja zachowuje imiona jednej rodziny. Na monecie widzimy Bazylego II, przeciwnika Samuela. Klęska pod Kleidion nie oznacza końca państwa.","cover":{"title":"Samuel: jak przetrwać niemal czterdzieści lat","subtitle":"Samuel nad jeziorami i w wojnie z Bazylim II","hook":"Jak Samuel opierał się tak długo?","summary":"Kamienna inskrypcja zachowuje imiona jednej rodziny. Na monecie widzimy Bazylego II, przeciwnika Samuela. Klęska pod Kleidion nie oznacza końca państwa.","takeaway":"Twierdze i przemieszczanie dworu carskiego prawdopodobnie ułatwiały opór. Bizancjum było również zajęte wojnami wewnętrznymi. Po klęsce w 1014 r. państwo bułgarskie stawiało opór do 1018 r."},"sortYear":1014,"firstActivity":6,"epoch":{"id":"epoch.tsardom1","styleId":"tsardom1","sortOrder":5,"title":"Pierwsze Carstwo Bułgarskie","dateLabel":"681–1018","eraShort":"Pierwsze carstwo","slug":"tsardom1","fill":"#A68A68","ink":"#221616","raised":"#B39C7F","dark":"#786546"},"epochId":"epoch.tsardom1","placeShort":"Klucz i Prespa","date":"1014","image":{"alpha":true,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-480.d0246713.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-960.d0246713.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-1600.d0246713.avif","w":1600},{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-2400.d0246713.avif","w":2400}],"dominant":"#928983","h":1316,"w":2400,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-960.d0246713.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-960.d0246713.webp","id":"asset.sam.inscription-plate-cutout","alt":"Wycięty detal; tło usunięte. Historyczna reprodukcja drukowana płyty z German z trzema krzyżami i krótką inskrypcją.","objectCaption":"Inskrypcja rodzinna","caption":"","kind":"archive","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Fyodor Uspensky · Public domain · Wikimedia Commons","license":"Public domain","attribution":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Cut-out detail; background removed.","attributionParts":[{"text":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Cut-out detail; background removed.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SamuilUspenskyBGHistory.png","licenseUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/"},"scenes":[{"id":"samuil-kleidion-1014.s1-long-resistance","number":1,"kind":"narrative","title":"Samuel staje na czele wojsk","body":"W 971 r. Bizantyńczycy zdobywają Presław, stolicę państwa bułgarskiego. Wydaje się, że część ziem na południowym zachodzie pozostaje poza kontrolą Bizancjum. W kolejnych latach Samuel i jego bracia stają na czele walki. Od około 976 r. do jego śmierci w 1014 r. mija niemal czterdzieści lat.\n\nPrzeciwnikiem jest Bizancjum: tak nazywamy wschodnie cesarstwo rzymskie ze stolicą w Konstantynopolu. Jego cesarzem jest Bazyli II. Samuel najpierw dowodzi wojskami, a później zostaje carem. Jak jego państwo przetrwało tak długo?","images":[{"alpha":false,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-basil-portrait-480.20032245.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-basil-portrait-960.20032245.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-basil-portrait-1258.20032245.avif","w":1258}],"dominant":"#8d784b","h":1580,"w":1258,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-basil-portrait-960.20032245.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-basil-portrait-960.20032245.webp","id":"asset.sam.basil-portrait","alt":"Miniatura z Psałterza Bazylego II, XI wiek, Wenecja, Biblioteca Nazionale Marciana, gr.Z.17, fol.3r. Wizerunek władzy, nie przedstawienie Kleidionu.","objectCaption":"Miniatura z Psałterza Bazylego II, XI wiek, Wenecja, Biblioteca Nazionale Marciana, gr.Z.17, fol.3r. Wizerunek władzy, nie przedstawienie Kleidionu.","caption":"","kind":"archive","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Nieznany średniowieczny artysta · Public domain · Wikimedia Commons","license":"Public domain","attribution":"Unknown medieval artist / Wikimedia Commons. Public domain. Miniature from the Psalter of Basil II, eleventh century, Venice, Biblioteca Nazionale Marciana, gr.Z.17, fol.3r. An image of authority, not a depiction of Kleidion. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Unknown medieval artist / Wikimedia Commons. Public domain. Miniature from the Psalter of Basil II, eleventh century, Venice, Biblioteca Nazionale Marciana, gr.Z.17, fol.3r. An image of authority, not a depiction of Kleidion. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BasilII.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/"}],"hotspots":[],"places":[],"map":null,"activity":null,"audio":{"durationSeconds":36.516708333333334,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.s1-long-resistance","duration":36.608,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/s1-long-resistance.1e407737.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.ziemann"},{"id":"src.sam.pmbz-samuel"},{"id":"src.sam.naim-catalogue"},{"id":"src.sam.media.basil-portrait"}]},{"id":"samuil-kleidion-1014.s2-lake-centres","number":2,"kind":"map","title":"Pałace nad dwoma jeziorami","body":"Spójrz na Ochrydę i Prespę, dwa ośrodki nad jeziorami. W Ochrydzie znajdują się carskie pałace i skarbiec, czyli miejsce przechowywania bogactw władców. Twierdza stoi na wzgórzu. Prespa jest również carską rezydencją, miejscem, gdzie władca mieszka i rządzi. Wznosi się tam wielka cerkiew św. Achillesa.\n\nDwór carski tworzą władca i ludzie, którzy pomagają mu rządzić. W razie zagrożenia mogą się oni prawdopodobnie przemieszczać między tymi ośrodkami.","images":[{"alpha":false,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-ohrid-480.ba55119c.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-ohrid-960.ba55119c.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-ohrid-1600.ba55119c.avif","w":1600}],"dominant":"#5a5b5a","h":904,"w":1600,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-ohrid-960.ba55119c.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-ohrid-960.ba55119c.webp","id":"asset.sam.ohrid","alt":"Współczesny wieczorny widok fortyfikacji z oświetleniem i współczesną flagą. Nie odtwarza ich wyglądu za czasów Samuela.","objectCaption":"Współczesny wieczorny widok fortyfikacji z oświetleniem i współczesną flagą. Nie odtwarza ich wyglądu za czasów Samuela.","caption":"","kind":"photo","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"cover","credit":"Petar Milošević · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"Petar Milošević / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern evening view of the fortifications, with lighting and a modern flag. It does not reconstruct their appearance under Samuil. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Petar Milošević / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern evening view of the fortifications, with lighting and a modern flag. It does not reconstruct their appearance under Samuil. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Samuil%27s_Fortress_in_Ohrid_(%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%83%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%82%D0%B2%D1%80%D1%92%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D1%83_%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%83).jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0"},{"alpha":false,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-prespa-480.56b0ecd2.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-prespa-960.56b0ecd2.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-prespa-1600.56b0ecd2.avif","w":1600}],"dominant":"#728489","h":1067,"w":1600,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-prespa-960.56b0ecd2.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-prespa-960.56b0ecd2.webp","id":"asset.sam.prespa","alt":"Współczesne zdjęcie pozostałości bazyliki: murów, łuków i części ołtarzowej bez zachowanego pełnego dachu.","objectCaption":"Współczesne zdjęcie pozostałości bazyliki: murów, łuków i części ołtarzowej bez zachowanego pełnego dachu.","caption":"","kind":"photo","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"cover","credit":"StanTravels · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"StanTravels / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern photograph of the basilica remains: walls, arches and sanctuary without a surviving complete roof. Processed image.","attributionParts":[{"text":"StanTravels / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern photograph of the basilica remains: walls, arches and sanctuary without a surviving complete roof. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_of_Basilica_from_the_church_entrance.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0"}],"hotspots":[],"places":[{"note":"Przybliżony obszar twierdzy w Ochrydzie, a nie dokładne położenie średniowiecznych pałaców i skarbca.","precision":"approximate","id":"place.sam.ohrid","name":"Ochryda — wzgórze twierdzy","latitude":41.115,"longitude":20.791,"accuracy":"approximate","radiusMeters":800,"sourceIds":["src.sam.coords.ohrid","src.sam.komatina","src.sam.petrov"],"guideUrl":null,"slug":"sam.ohrid","url":"/pl/map/#sam.ohrid"},{"note":"Wyspa na Małym Jeziorze Prespańskim, a nie cała historyczna stolica.","precision":"approximate","id":"place.sam.prespa","name":"Prespa — wyspa św. Achillesa","latitude":40.78333333,"longitude":21.08411111,"accuracy":"approximate","radiusMeters":1000,"sourceIds":["src.sam.coords.prespa","src.sam.komatina"],"guideUrl":null,"slug":"sam.prespa","url":"/pl/map/#sam.prespa"},{"note":"Przybliżony obszar, a nie dokładne położenie zapory.","precision":"approximate","id":"place.sam.kleidion","name":"Kleidion — okolice Klucza","latitude":41.36222222222222,"longitude":23.0175,"accuracy":"approximate","radiusMeters":5000,"sourceIds":["src.sam.coords.kleidion","src.sam.ziemann"],"guideUrl":null,"slug":"sam.kleidion","url":"/pl/map/#sam.kleidion"},{"note":"Okolice przełęczy związanej ze zwycięstwem z 986 roku.","precision":"approximate","id":"place.sam.trajan-gates","name":"Wrota Trajana","latitude":42.35611111,"longitude":23.91833333,"accuracy":"approximate","radiusMeters":1500,"sourceIds":["src.sam.coords.trajan-gates","src.sam.ziemann"],"guideUrl":"https://travel-guide-bulgaria.zydeno.com/pl/place/#gate-of-trajan","slug":"sam.trajan-gates","url":"/pl/map/#sam.trajan-gates"}],"map":{"light":{"src":"/assets/maps/story-0001eeff917244ee.jpg?v=f20cdda230","w":2048,"h":1673,"avif":[],"webp":[],"responsive":[]},"dark":{"src":"/assets/maps/story-0001eeff917244ee-dark.jpg?v=b2a1ea3a04","w":2048,"h":1673,"avif":[],"webp":[],"responsive":[]},"places":[{"note":"Przybliżony obszar twierdzy w Ochrydzie, a nie dokładne położenie średniowiecznych pałaców i skarbca.","precision":"approximate","id":"place.sam.ohrid","name":"Ochryda — wzgórze twierdzy","latitude":41.115,"longitude":20.791,"accuracy":"approximate","radiusMeters":800,"sourceIds":["src.sam.coords.ohrid","src.sam.komatina","src.sam.petrov"],"guideUrl":null,"slug":"sam.ohrid","url":"/pl/map/#sam.ohrid","number":1,"x":32.86831,"y":59.20221,"inside":true,"viewX":32.86831,"viewY":60.7291189140625},{"note":"Wyspa na Małym Jeziorze Prespańskim, a nie cała historyczna stolica.","precision":"approximate","id":"place.sam.prespa","name":"Prespa — wyspa św. Achillesa","latitude":40.78333333,"longitude":21.08411111,"accuracy":"approximate","radiusMeters":1000,"sourceIds":["src.sam.coords.prespa","src.sam.komatina"],"guideUrl":null,"slug":"sam.prespa","url":"/pl/map/#sam.prespa","number":2,"x":36.07966,"y":65.09151,"inside":true,"viewX":41.86831,"viewY":66.7291189140625},{"note":"Przybliżony obszar, a nie dokładne położenie zapory.","precision":"approximate","id":"place.sam.kleidion","name":"Kleidion — okolice Klucza","latitude":41.36222222222222,"longitude":23.0175,"accuracy":"approximate","radiusMeters":5000,"sourceIds":["src.sam.coords.kleidion","src.sam.ziemann"],"guideUrl":null,"slug":"sam.kleidion","url":"/pl/map/#sam.kleidion","number":3,"x":57.26207,"y":54.79298,"inside":true,"viewX":57.26207,"viewY":54.966117515625},{"note":"Okolice przełęczy związanej ze zwycięstwem z 986 roku.","precision":"approximate","id":"place.sam.trajan-gates","name":"Wrota Trajana","latitude":42.35611111,"longitude":23.91833333,"accuracy":"approximate","radiusMeters":1500,"sourceIds":["src.sam.coords.trajan-gates","src.sam.ziemann"],"guideUrl":"https://travel-guide-bulgaria.zydeno.com/pl/place/#gate-of-trajan","slug":"sam.trajan-gates","url":"/pl/map/#sam.trajan-gates","number":4,"x":67.13169,"y":36.89537,"inside":true,"viewX":67.13169,"viewY":31.573381945312494}],"extent":[-0.46362499999999995,0.06607322470862385,1.1409166662499999,1.4413279738905893],"orientation":[{"name":"Sofia","kind":"town","x":60.597,"y":30.679,"viewX":60.597,"viewY":23.448392093749998},{"name":"Płowdiw","kind":"town","x":76.192,"y":40.894,"viewX":76.192,"viewY":36.79971631249999},{"name":"Ruse","kind":"town","x":89.563,"y":9.72,"viewX":89.563,"viewY":-3.945675875000005},{"name":"Wielkie Tyrnowo","kind":"town","x":85.745,"y":23.76,"viewX":85.745,"viewY":14.405042874999996},{"name":"Plewen","kind":"town","x":74.674,"y":17.476,"viewX":74.674,"viewY":6.191658499999995},{"name":"Stara Zagora","kind":"town","x":85.934,"y":35.63,"viewX":85.934,"viewY":29.919503812499997},{"name":"Widyń","kind":"town","x":55.623,"y":6.73,"viewX":55.623,"viewY":-7.853699312500007},{"name":"Błagojewgrad","kind":"town","x":58.103,"y":42.963,"viewX":58.103,"viewY":39.50396396875},{"name":"Chaskowo","kind":"town","x":85.069,"y":44.523,"viewX":85.069,"viewY":41.542932718749995},{"name":"Smolan","kind":"town","x":75.708,"y":50.942,"viewX":75.708,"viewY":49.9327663125},{"name":"Sliwen","kind":"town","x":93.476,"y":30.971,"viewX":93.476,"viewY":23.830045218749994},{"name":"Pernik","kind":"town","x":57.484,"y":32.366,"viewX":57.484,"viewY":25.653353812499997},{"name":"Jamboł","kind":"town","x":95.455,"y":34.568,"viewX":95.455,"viewY":28.531436624999994},{"name":"Pazardżik","kind":"town","x":71.681,"y":39.855,"viewX":71.681,"viewY":35.44171084374999},{"name":"Wraca","kind":"town","x":63.128,"y":21.288,"viewX":63.12799999999999,"viewY":11.174061624999997},{"name":"Gabrowo","kind":"town","x":82.474,"y":27.454,"viewX":82.474,"viewY":19.233216312499994},{"name":"Kyrdżali","kind":"town","x":83.121,"y":49.93,"viewX":83.121,"viewY":48.6100506875},{"name":"Kiustendił","kind":"town","x":53.686,"y":38.205,"viewX":53.686,"viewY":33.285109281249994},{"name":"Montana","kind":"town","x":59.535,"y":17.559,"viewX":59.535,"viewY":6.300142093749998},{"name":"Łowecz","kind":"town","x":75.851,"y":22.634,"viewX":75.851,"viewY":12.933325687499996},{"name":"Tyrgowiszte","kind":"town","x":96.208,"y":20.533,"viewX":96.208,"viewY":10.187253031249996},{"name":"Razgrad","kind":"town","x":95.6,"y":15.327,"viewX":95.6,"viewY":3.382848343749993},{"name":"Kazanłyk","kind":"town","x":83.287,"y":32.107,"viewX":83.287,"viewY":25.31483271874999},{"name":"Dunaj","kind":"nature","x":81.291,"y":12.014,"viewX":81.291,"viewY":-0.9473461875000061},{"name":"Stara Płanina","kind":"nature","x":76.791,"y":29.724,"viewX":76.791,"viewY":22.200177249999996},{"name":"Riła","kind":"nature","x":63.096,"y":40.992,"viewX":63.096,"viewY":36.92780537499999},{"name":"Pirin","kind":"nature","x":61.781,"y":47.843,"viewX":61.781,"viewY":45.88227646875},{"name":"Rodopy","kind":"nature","x":74.6,"y":50.536,"viewX":74.6,"viewY":49.402111625}],"crop":{"sx":1,"sy":0.7650926479378362,"x":0,"y":0.12738807603108193},"credit":{"id":"map-relief"}},"activity":null,"audio":{"durationSeconds":30.328583333333334,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.s2-lake-centres","duration":30.421,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/s2-lake-centres.39540e39.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.petrov"},{"id":"src.sam.komatina"},{"id":"src.sam.media.ohrid"},{"id":"src.sam.media.prespa"}]},{"id":"samuil-kleidion-1014.s3-family-stone","number":3,"kind":"artifact","title":"Trzy krzyże i imiona rodziny","body":"Na kamieniu są trzy krzyże. Samuel zamawia obok nich krótki napis ku pamięci zmarłych bliskich. To jego ojciec Mikołaj, matka Rypsymia i brat Dawid. Inskrypcja pochodzi z lat 992–993. Znaleziono ją we wsi German nad Prespą.\n\nOglądamy wydany drukiem w 1899 r. wizerunek płyty. Sama płyta jest świadectwem z czasów Samuela.","images":[{"alpha":false,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-480.65e2ed23.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-960.65e2ed23.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-1600.65e2ed23.avif","w":1600},{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-2400.65e2ed23.avif","w":2400}],"dominant":"#a7a7a7","h":1316,"w":2400,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-960.65e2ed23.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-960.65e2ed23.webp","id":"asset.sam.inscription-plate","alt":"Historyczna reprodukcja drukowana płyty z German z trzema krzyżami i krótką inskrypcją.","objectCaption":"Inskrypcja rodzinna","caption":"","kind":"archive","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Fyodor Uspensky · Public domain · Wikimedia Commons","license":"Public domain","attribution":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SamuilUspenskyBGHistory.png","licenseUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/"}],"hotspots":[{"id":"h-sam-cross-left","x":0.24,"y":0.49,"title":"Krzyż","body":"Jeden z trzech krzyży wyrytych na płycie.","sourceIds":["src.sam.media.inscription-plate"],"certainty":"source_reported"},{"id":"h-sam-cross-middle","x":0.55,"y":0.47,"title":"Środkowy krzyż","body":"To środkowy z trzech krzyży. Nie wiemy, czy każdy krzyż odnosi się do konkretnego członka rodziny.","sourceIds":["src.sam.media.inscription-plate"],"certainty":"source_reported"},{"id":"h-sam-writing","x":0.78,"y":0.75,"title":"Krótka inskrypcja","body":"Tekst upamiętnia Nikołę, Ripsimię i Dawida. Punkt wskazuje pole tekstowe, a nie konkretne imię.","sourceIds":["src.sam.komatina","src.sam.pmbz-samuel"],"certainty":"source_reported"}],"places":[{"note":"Wieś nad Prespą, gdzie znaleziono rodzinną inskrypcję. Znacznik jest przybliżony, nie wskazuje dokładnego miejsca wykopu.","precision":"approximate","id":"place.sam.german","name":"German — Ajos Germanos","latitude":40.839256,"longitude":21.158974,"accuracy":"approximate","radiusMeters":1000,"sourceIds":["src.sam.coords.german","src.sam.komatina"],"guideUrl":null,"slug":"sam.german","url":"/pl/map/#sam.german"}],"map":null,"activity":null,"audio":{"durationSeconds":26.450875,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.s3-family-stone","duration":26.581,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/s3-family-stone.0d37ba44.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.komatina"},{"id":"src.sam.pmbz-samuel"},{"id":"src.sam.naim-exhibition"},{"id":"src.sam.media.inscription-plate"}]},{"id":"samuil-kleidion-1014.s4-coin-and-war","number":4,"kind":"artifact","title":"Dwaj cesarze na monecie","body":"Na złotej monecie przedstawiono Bazylego II i Konstantyna VIII. Obaj są cesarzami. Między nimi znajduje się krzyż. To niewielki przedmiot z państwa przeciwnika, a nie bułgarska moneta Samuela.","images":[{"alpha":false,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-coin-480.d55e5ff7.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-coin-960.d55e5ff7.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-coin-1600.d55e5ff7.avif","w":1600}],"dominant":"#d7b775","h":1131,"w":2400,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-coin-960.d55e5ff7.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-coin-960.d55e5ff7.webp","id":"asset.sam.coin","alt":"Obie strony jednej złotej monety, około 1005–1025 roku. Po lewej Chrystus, po prawej dwaj cesarze z krzyżem.","objectCaption":"Obie strony jednej złotej monety, około 1005–1025 roku. Po lewej Chrystus, po prawej dwaj cesarze z krzyżem.","caption":"","kind":"photo","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Classical Numismatic Group, Inc. · CC BY-SA 2.5 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 2.5","attribution":"Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com / Wikimedia Commons. CC BY-SA 2.5. Both sides of one gold coin, circa 1005–1025. Christ at left; the two emperors with a cross at right. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com / Wikimedia Commons. CC BY-SA 2.5. Both sides of one gold coin, circa 1005–1025. Christ at left; the two emperors with a cross at right. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Histamenon_of_Basil_II_%26_Constantine_VIII.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5"}],"hotspots":[{"id":"h-sam-christ","x":0.25,"y":0.51,"title":"Awers","body":"Postać po lewej to Chrystus, a nie trzeci cesarz.","sourceIds":["src.sam.media.coin"],"certainty":"source_reported"},{"id":"h-sam-basil","x":0.65,"y":0.53,"title":"Bazyli II","body":"Bazyli znajduje się po lewej stronie krzyża. Po prawej jest Konstantyn VIII. Obaj nosili tytuł cesarski jednocześnie.","sourceIds":["src.sam.media.coin"],"certainty":"source_reported"},{"id":"h-sam-coin-cross","x":0.76,"y":0.34,"title":"Krzyż między władcami","body":"Dwaj cesarze trzymają długi krzyż. Zdjęcie przedstawia obie strony jednego przedmiotu.","sourceIds":["src.sam.media.coin"],"certainty":"source_reported"}],"places":[],"map":null,"activity":null,"audio":{"durationSeconds":13.459291666666667,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.s4-coin-and-war","duration":13.568,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/s4-coin-and-war.ee01a982.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.media.coin"},{"id":"src.sam.ziemann"},{"id":"src.sam.pmbz-samuel"},{"id":"src.sam.stephenson2008"}]},{"id":"samuil-kleidion-1014.s7-basil-in-pass","number":5,"kind":"narrative","title":"Wojsko Bazylego w przełęczy","body":"Wojna przynosi zwycięstwa i porażki obu stronom. W 986 r. Bułgarzy rozbijają wojsko Bazylego pod Bramą Trajana. Przełęcz górska to wąska droga między wzniesieniami. Takie miejsce może utrudnić przemarsz dużej armii. Później Bizantyńczycy odbierają twierdze i miasta. Samuel również atakuje.","images":[],"hotspots":[],"places":[{"note":"Okolice przełęczy związanej ze zwycięstwem z 986 roku.","precision":"approximate","id":"place.sam.trajan-gates","name":"Wrota Trajana","latitude":42.35611111,"longitude":23.91833333,"accuracy":"approximate","radiusMeters":1500,"sourceIds":["src.sam.coords.trajan-gates","src.sam.ziemann"],"guideUrl":"https://travel-guide-bulgaria.zydeno.com/pl/place/#gate-of-trajan","slug":"sam.trajan-gates","url":"/pl/map/#sam.trajan-gates"}],"map":null,"activity":null,"audio":{"durationSeconds":20.94775,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.s7-basil-in-pass","duration":21.077,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/s7-basil-in-pass.b3a6b5c4.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.ziemann"},{"id":"src.sam.pmbz-samuel"}]},{"id":"samuil-kleidion-1014.a1-coin","number":6,"kind":"activity","title":"Zadanie: czyja to moneta","body":"","images":[],"hotspots":[],"places":[],"map":null,"activity":{"id":"q.sam.story-coin","kind":"single_choice","prompt":"Których dwóch władców przedstawiono razem na monecie?","sourceIds":["src.sam.media.coin"],"items":[{"id":"opt-sam-david","label":"Samuel i Dawid","whyWrong":"Ich imiona są związane z inskrypcją rodzinną, nie z tą monetą."},{"id":"opt-basil-constantine","label":"Bazyli II i Konstantyn VIII"},{"id":"opt-sam-basil","label":"Samuel i Bazyli II","whyWrong":"Drugim władcą na monecie jest Konstantyn VIII, a nie przeciwnik Bazylego."}],"explanation":"To bizantyńska moneta z dwoma cesarzami, Bazylim II i Konstantynem VIII.","correctItemId":"opt-basil-constantine","sources":[{"id":"src.sam.media.coin"}]},"audio":{"durationSeconds":3.823,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.a1-coin","duration":3.925,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/a1-coin.d7c44e29.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.media.coin"}]},{"id":"samuil-kleidion-1014.s5-kleidion","number":7,"kind":"narrative","title":"Żołnierze obchodzą zaporę","body":"W 1014 r. Samuel zagradza drogę pod Kleidion, w pobliżu dzisiejszej wsi Klucz i pasma Bełasica. Bizantyński dowódca Nicefor Ksifiasz obchodzi obronę. Jego żołnierze atakują Bułgarów od tyłu. Wojsko bułgarskie zostaje rozbite; przyjmuje się datę 29 lipca.\n\nWedług późniejszej relacji Bazyli rozkazuje oślepić wziętych do niewoli żołnierzy. Nie wiemy na pewno, ilu ludzi ucierpiało i czy wszystko wydarzyło się w ten sposób. Według tej samej późniejszej relacji syn Samuela, Gabriel Radomir, pomaga mu się uratować.","images":[{"alpha":false,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-belasitsa-480.9934324e.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-belasitsa-960.9934324e.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-belasitsa-1600.9934324e.avif","w":1600}],"dominant":"#798a86","h":1200,"w":1600,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-belasitsa-960.9934324e.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-belasitsa-960.9934324e.webp","id":"asset.sam.belasitsa","alt":"Współczesny krajobraz gór widzianych od strony Kerkini. Nie przedstawia pola bitwy ani dokładnej trasy obejścia.","objectCaption":"Współczesny krajobraz gór widzianych od strony Kerkini. Nie przedstawia pola bitwy ani dokładnej trasy obejścia.","caption":"","kind":"photo","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"cover","credit":"Anton Lefterov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"Anton Lefterov / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern landscape of the mountains seen from Kerkini. It does not show the battlefield or the exact flanking route. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Anton Lefterov / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern landscape of the mountains seen from Kerkini. It does not show the battlefield or the exact flanking route. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_of_Belasica_mountain_range_from_Lake_Kerkini.JPG","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0"}],"hotspots":[],"places":[{"note":"Przybliżony obszar, a nie dokładne położenie zapory.","precision":"approximate","id":"place.sam.kleidion","name":"Kleidion — okolice Klucza","latitude":41.36222222222222,"longitude":23.0175,"accuracy":"approximate","radiusMeters":5000,"sourceIds":["src.sam.coords.kleidion","src.sam.ziemann"],"guideUrl":null,"slug":"sam.kleidion","url":"/pl/map/#sam.kleidion"}],"map":null,"activity":null,"audio":{"durationSeconds":35.680791666666664,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.s5-kleidion","duration":35.797,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/s5-kleidion.0ba693c1.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.naim-catalogue"},{"id":"src.sam.pmbz-xiphias"},{"id":"src.sam.lykaki"},{"id":"src.sam.ziemann"},{"id":"src.sam.stephenson2000"},{"id":"src.sam.stephenson2008"},{"id":"src.sam.skylitzes"},{"id":"src.sam.media.belasitsa"}]},{"id":"samuil-kleidion-1014.a2-timeline","number":8,"kind":"activity","title":"Zadanie: uporządkuj wydarzenia w czasie","body":"","images":[],"hotspots":[],"places":[],"map":null,"activity":{"id":"q.sam.story-timeline","kind":"sequence","prompt":"Uporządkuj wydarzenia od najwcześniejszego.","sourceIds":["src.sam.ziemann","src.sam.komatina"],"items":[{"id":"ev-gates","label":"Zwycięstwo pod Bramą Trajana"},{"id":"ev-stone","label":"Inskrypcja rodzinna"},{"id":"ev-kleidion","label":"Klęska pod Kleidion"}],"explanation":"Zwycięstwo z 986 r. poprzedza inskrypcję, a bitwa z 1014 r. następuje po niej.","correctOrderIds":["ev-gates","ev-stone","ev-kleidion"],"sources":[{"id":"src.sam.ziemann"},{"id":"src.sam.komatina"}]},"audio":{"durationSeconds":3.4282916666666665,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.a2-timeline","duration":3.541,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/a2-timeline.1e6a389b.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.ziemann"},{"id":"src.sam.komatina"}]},{"id":"samuil-kleidion-1014.s6-after-samuil","number":9,"kind":"narrative","title":"Następcy kontynuują wojnę","body":"Samuel umiera jesienią 1014 r. Wojna trwa dalej. Po Samuelu rządzi jego syn Gabriel Radomir. Następnie zabija go jego kuzyn Jan Władysław i obejmuje tron.\n\nJan Władysław ginie podczas ataku na miasto Dyrrachium w 1018 r. Następnie wielu bułgarskich dowódców uznaje władzę Bazylego. Pierwsze państwo bułgarskie traci niezależność. Przegrana bitwa i koniec państwa to różne wydarzenia.","images":[{"alpha":false,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-bitola-480.389b093b.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-bitola-960.389b093b.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-bitola-1600.389b093b.avif","w":1600}],"dominant":"#605c5a","h":900,"w":1600,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-bitola-960.389b093b.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-bitola-960.389b093b.webp","id":"asset.sam.bitola","alt":"Inskrypcja z Bitoli na płycie w dwóch dużych częściach, w muzealnej gablocie. Zwykle łączona z Iwanem Władysławem.","objectCaption":"Inskrypcja z Bitoli na płycie w dwóch dużych częściach, w muzealnej gablocie. Zwykle łączona z Iwanem Władysławem.","caption":"","kind":"photo","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Протогер · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"Протогер / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. The Bitola inscription on a slab in two large pieces, in a museum case. Usually associated with Ivan Vladislav. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Протогер / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. The Bitola inscription on a slab in two large pieces, in a museum case. Usually associated with Ivan Vladislav. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitola_Inscription,_Museum_of_Bitola.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0"},{"alpha":false,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-bitola-copy-480.160c97f6.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-bitola-copy-960.160c97f6.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-bitola-copy-1600.160c97f6.avif","w":1600}],"dominant":"#c4bb92","h":1067,"w":1600,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-bitola-copy-960.160c97f6.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-bitola-copy-960.160c97f6.webp","id":"asset.sam.bitola-copy","alt":"Marmurowa muzealna kopia inskrypcji z Bitoli w Sofii; nie jest to oryginalna płyta.","objectCaption":"Marmurowa muzealna kopia inskrypcji z Bitoli w Sofii; nie jest to oryginalna płyta.","caption":"","kindLabel":"Zdjęcie","kind":"photo","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Bin im Garten · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 3.0","attribution":"Bin im Garten / Wikimedia Commons. CC BY-SA 3.0. Museum copy of the Bitola inscription. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Bin im Garten / Wikimedia Commons. CC BY-SA 3.0. Museum copy of the Bitola inscription. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:National_Historical_Museum_of_Bulgaria_PD_2012_024.JPG","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0"}],"hotspots":[],"places":[],"map":null,"activity":null,"audio":{"durationSeconds":25.951625,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.s6-after-samuil","duration":26.069,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/s6-after-samuil.2c2f63a7.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.ziemann"},{"id":"src.sam.komatina"},{"id":"src.sam.naim-exhibition"},{"id":"src.sam.pmbz-samuel"},{"id":"src.sam.media.bitola"},{"id":"src.sam.media.bitola-copy"}]},{"id":"samuil-kleidion-1014.a3-matching","number":10,"kind":"activity","title":"Zadanie: połącz","body":"","images":[],"hotspots":[],"places":[],"map":null,"activity":{"id":"q.sam.story-matching","kind":"matching","prompt":"Połącz osobę z jej działaniem w opowieści.","sourceIds":["src.sam.komatina","src.sam.media.coin","src.sam.pmbz-xiphias"],"items":[{"id":"m-samuil","label":"Samuel","pairedLabel":"Zamawia inskrypcję rodzinną"},{"id":"m-basil","label":"Bazyli II","pairedLabel":"Na monecie z Konstantynem VIII"},{"id":"m-xiphias","label":"Nicefor Ksifiasz","pairedLabel":"Obchodzi obronę pod Kleidion"}],"explanation":"Inskrypcja zachowuje pamięć o rodzinie Samuela. Moneta przedstawia dwóch cesarzy bizantyńskich. Ksifiasz jest dowódcą, który przeprowadził obejście.","sources":[{"id":"src.sam.komatina"},{"id":"src.sam.media.coin"},{"id":"src.sam.pmbz-xiphias"}],"columns":["Osoba","Rola"]},"audio":{"durationSeconds":3.358625,"source":"synthetic_tts","voice":"pl_PL-gosia-medium","provider":"Piper","assetId":"audio.pl.samuil-kleidion-1014.samuil-kleidion-1014.a3-matching","duration":3.456,"src":"/audio/pl/samuil-kleidion-1014/a3-matching.bc9f3c38.m4a"},"textRevised":false,"sources":[{"id":"src.sam.komatina"},{"id":"src.sam.media.coin"},{"id":"src.sam.pmbz-xiphias"}]}],"minutes":4,"sources":[{"year":2023,"url":"https://doiserbia.nb.rs/img/doi/0584-9888/2023/0584-98882302789K.pdf","institutionOrAuthor":"Predrag Komatina","id":"src.sam.komatina","title":"The Diocesan Structure of the Archbishopric of Ohrid in the Charters of Basil II: Historical Development until the Early 11th Century","accessedOn":"2026-11-03","container":"Zbornik radova Vizantološkog instituta","volume":"60","issue":"2","pages":"789–821","doi":"10.2298/ZRVI2360789K","authors":["Predrag Komatina"],"accessed":"2026-11-03","isPdf":true},{"year":2020,"url":"https://www.scielo.cl/pdf/byzantion/n39/0718-8471-byzantion-39-00229.pdf","institutionOrAuthor":"Marilia Lykaki","id":"src.sam.lykaki","title":"The Byzantine masculinity at war: An approach on the manliness of the army in the Middle Byzantine Era","accessedOn":"2026-11-03","container":"Byzantion Nea Hellás","issue":"39","pages":"229–253","authors":["Marilia Lykaki"],"accessed":"2026-11-03","isPdf":true},{"year":null,"url":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BasilII.jpg","institutionOrAuthor":"Unknown medieval artist","id":"src.sam.media.basil-portrait","title":"File:BasilII.jpg","accessedOn":"2026-11-03","container":"Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected","authors":["Unknown medieval artist"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":null,"url":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_of_Belasica_mountain_range_from_Lake_Kerkini.JPG","institutionOrAuthor":"Anton Lefterov","id":"src.sam.media.belasitsa","title":"File:View of Belasica mountain range from Lake Kerkini.JPG","accessedOn":"2026-11-03","container":"Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected","authors":["Anton Lefterov"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":null,"url":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitola_Inscription,_Museum_of_Bitola.jpg","institutionOrAuthor":"Протогер","id":"src.sam.media.bitola","title":"File:Bitola Inscription, Museum of Bitola.jpg","accessedOn":"2026-11-03","container":"Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected","authors":["Протогер"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":null,"url":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:National_Historical_Museum_of_Bulgaria_PD_2012_024.JPG","institutionOrAuthor":"Bin im Garten","id":"src.sam.media.bitola-copy","title":"File:National Historical Museum of Bulgaria PD 2012 024.JPG","accessedOn":"2026-11-03","container":"Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected","authors":["Bin im Garten"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":null,"url":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Histamenon_of_Basil_II_%26_Constantine_VIII.jpg","institutionOrAuthor":"Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com","id":"src.sam.media.coin","title":"File:Histamenon of Basil II & Constantine VIII.jpg","accessedOn":"2026-11-03","container":"Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected","authors":["Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":null,"url":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SamuilUspenskyBGHistory.png","institutionOrAuthor":"Fyodor Uspensky","id":"src.sam.media.inscription-plate","title":"File:SamuilUspenskyBGHistory.png","accessedOn":"2026-11-03","container":"Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected","authors":["Fyodor Uspensky"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":null,"url":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Samuil%27s_Fortress_in_Ohrid_(%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%83%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%82%D0%B2%D1%80%D1%92%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D1%83_%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%83).jpg","institutionOrAuthor":"Petar Milošević","id":"src.sam.media.ohrid","title":"File:Samuil's Fortress in Ohrid (Самуилова тврђава у Охриду).jpg","accessedOn":"2026-11-03","container":"Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected","authors":["Petar Milošević"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":null,"url":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_of_Basilica_from_the_church_entrance.jpg","institutionOrAuthor":"StanTravels","id":"src.sam.media.prespa","title":"File:View of Basilica from the church entrance.jpg","accessedOn":"2026-11-03","container":"Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected","authors":["StanTravels"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":2014,"url":"https://naim.bg/bg/content/news/600/857/501/","institutionOrAuthor":"National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences","id":"src.sam.naim-catalogue","title":"Излезе от печат каталогът към изложбата „Цар Самуил († 1014) в битка за България“","accessedOn":"2026-11-03","container":"NAIM-BAS, news, 29 October","authors":["National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences"],"accessed":"2026-11-03","fieldLanguages":{"title":"bg"}},{"year":2014,"url":"https://naim.bg/en/content/news/600/857/494/","institutionOrAuthor":"National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences","id":"src.sam.naim-exhibition","title":"The official opening of the exhibition “Tsar Samuel († 1014) in a battle for Bulgaria” is coming up","accessedOn":"2026-11-03","container":"NAIM-BAS, news,7 October","authors":["National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":2024,"url":"https://www.obscuredbalkans.com/wp-content/uploads/2025/01/OB2024VP-119-137.pdf","institutionOrAuthor":"Victor Petrov [Виктор Петров]","id":"src.sam.petrov","title":"Последните държавни средища на ранносредновековна България (края на X – началото на XI в.)","accessedOn":"2026-11-03","container":"The Obscured Balkans Journal","volume":"1","pages":"119–137","doi":"10.62761/OB2024.VP","authors":["Victor Petrov [Виктор Петров]"],"accessed":"2026-11-03","isPdf":true,"fieldLanguages":{"institutionOrAuthor":"bg","title":"bg"}},{"year":null,"url":"https://xmlpublic.bbaw.de/legacy/apps/pmbz/scripts/browse.xql?target=PMBZ29137","institutionOrAuthor":"Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften","id":"src.sam.pmbz-samuel","title":"Samuel (#26983)","accessedOn":"2026-11-03","container":"Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database","authors":["Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":null,"url":"https://xmlpublic.bbaw.de/legacy/apps/pmbz/scripts/browse.xql?position=16738","institutionOrAuthor":"Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften","id":"src.sam.pmbz-xiphias","title":"Nikephoros (#25661), Xiphias","accessedOn":"2026-11-03","container":"Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database","authors":["Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":1973,"url":"","institutionOrAuthor":"John Skylitzes; Ioannes Thurn (editor)","id":"src.sam.skylitzes","title":"Ioannis Scylitzae Synopsis Historiarum","accessedOn":"2026-11-03","container":"Corpus Fontium Historiae Byzantinae. Berlin: De Gruyter","volume":"5","pages":"348–349 (Kleidion); 353,358–359 (Ohrid)","authors":["John Skylitzes; Ioannes Thurn (editor)"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":2000,"url":"https://www.cambridge.org/core/journals/byzantine-and-modern-greek-studies/article/abs/legend-of-basil-the-bulgarslayer/C21D57BE9E97402DEF4ED0C0671AB8F1","institutionOrAuthor":"Paul Stephenson","id":"src.sam.stephenson2000","title":"The legend of Basil the Bulgar-slayer","accessedOn":"2026-11-03","container":"Byzantine and Modern Greek Studies","volume":"24","issue":"1","pages":"102–132","doi":"10.1179/byz.2000.24.1.102","authors":["Paul Stephenson"],"accessed":"2026-11-03"},{"year":2008,"url":"https://helios.eie.gr/helios/bitstream/10442/16329/2/%CE%9207.018.0.pdf","institutionOrAuthor":"Paul Stephenson","id":"src.sam.stephenson2008","title":"Basil II Boulgaroktonos: the origins of a legend","accessedOn":"2026-11-03","container":"Βυζάντιο και Βούλγαροι (1018–1185). Διεθνή Συμπόσια 18. Athens: National Hellenic Research Foundation, Institute for Byzantine Research","pages":"39–49","authors":["Paul Stephenson"],"accessed":"2026-11-03","isPdf":true},{"year":2016,"url":"https://hgsoe.ios-regensburg.de/fileadmin/doc/texte/Band1/Ziemann_Das_Erste_Bulgarische_Reich.pdf","institutionOrAuthor":"Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung","id":"src.sam.ziemann","title":"Das Erste bulgarische Reich. Eine frühmittelalterliche Großmacht zwischen Byzanz und dem Abendland","accessedOn":"2026-11-03","container":"Online-Handbuch zur Geschichte Südosteuropas, Band 1: Herrschaft und Politik in Südosteuropa bis 1800","pages":"1–44","authors":["Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung"],"accessed":"2026-11-03","isPdf":true}],"credits":[{"id":"asset.sam.inscription-plate-cutout","src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-960.d0246713.webp","alt":"Wycięty detal; tło usunięte. Historyczna reprodukcja drukowana płyty z German z trzema krzyżami i krótką inskrypcją.","w":2400,"h":1316,"caption":"","credit":"Fyodor Uspensky · Public domain · Wikimedia Commons","license":"Public domain","attribution":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Cut-out detail; background removed.","attributionParts":[{"text":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Cut-out detail; background removed.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SamuilUspenskyBGHistory.png","licenseUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}},{"id":"asset.sam.basil-portrait","src":"/media/asset-sam-basil-portrait-960.20032245.webp","alt":"Miniatura z Psałterza Bazylego II, XI wiek, Wenecja, Biblioteca Nazionale Marciana, gr.Z.17, fol.3r. Wizerunek władzy, nie przedstawienie Kleidionu.","w":1258,"h":1580,"caption":"","credit":"Nieznany średniowieczny artysta · Public domain · Wikimedia Commons","license":"Public domain","attribution":"Unknown medieval artist / Wikimedia Commons. Public domain. Miniature from the Psalter of Basil II, eleventh century, Venice, Biblioteca Nazionale Marciana, gr.Z.17, fol.3r. An image of authority, not a depiction of Kleidion. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Unknown medieval artist / Wikimedia Commons. Public domain. Miniature from the Psalter of Basil II, eleventh century, Venice, Biblioteca Nazionale Marciana, gr.Z.17, fol.3r. An image of authority, not a depiction of Kleidion. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BasilII.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}},{"id":"asset.sam.ohrid","src":"/media/asset-sam-ohrid-960.ba55119c.webp","alt":"Współczesny wieczorny widok fortyfikacji z oświetleniem i współczesną flagą. Nie odtwarza ich wyglądu za czasów Samuela.","w":1600,"h":904,"caption":"","credit":"Petar Milošević · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"Petar Milošević / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern evening view of the fortifications, with lighting and a modern flag. It does not reconstruct their appearance under Samuil. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Petar Milošević / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern evening view of the fortifications, with lighting and a modern flag. It does not reconstruct their appearance under Samuil. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Samuil%27s_Fortress_in_Ohrid_(%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%83%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%82%D0%B2%D1%80%D1%92%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D1%83_%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%83).jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}},{"id":"asset.sam.prespa","src":"/media/asset-sam-prespa-960.56b0ecd2.webp","alt":"Współczesne zdjęcie pozostałości bazyliki: murów, łuków i części ołtarzowej bez zachowanego pełnego dachu.","w":1600,"h":1067,"caption":"","credit":"StanTravels · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"StanTravels / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern photograph of the basilica remains: walls, arches and sanctuary without a surviving complete roof. Processed image.","attributionParts":[{"text":"StanTravels / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern photograph of the basilica remains: walls, arches and sanctuary without a surviving complete roof. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_of_Basilica_from_the_church_entrance.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}},{"id":"asset.sam.inscription-plate","src":"/media/asset-sam-inscription-plate-960.65e2ed23.webp","alt":"Historyczna reprodukcja drukowana płyty z German z trzema krzyżami i krótką inskrypcją.","w":2400,"h":1316,"caption":"","credit":"Fyodor Uspensky · Public domain · Wikimedia Commons","license":"Public domain","attribution":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SamuilUspenskyBGHistory.png","licenseUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}},{"id":"asset.sam.coin","src":"/media/asset-sam-coin-960.d55e5ff7.webp","alt":"Obie strony jednej złotej monety, około 1005–1025 roku. Po lewej Chrystus, po prawej dwaj cesarze z krzyżem.","w":2400,"h":1131,"caption":"","credit":"Classical Numismatic Group, Inc. · CC BY-SA 2.5 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 2.5","attribution":"Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com / Wikimedia Commons. CC BY-SA 2.5. Both sides of one gold coin, circa 1005–1025. Christ at left; the two emperors with a cross at right. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com / Wikimedia Commons. CC BY-SA 2.5. Both sides of one gold coin, circa 1005–1025. Christ at left; the two emperors with a cross at right. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Histamenon_of_Basil_II_%26_Constantine_VIII.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}},{"id":"asset.sam.belasitsa","src":"/media/asset-sam-belasitsa-960.9934324e.webp","alt":"Współczesny krajobraz gór widzianych od strony Kerkini. Nie przedstawia pola bitwy ani dokładnej trasy obejścia.","w":1600,"h":1200,"caption":"","credit":"Anton Lefterov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"Anton Lefterov / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern landscape of the mountains seen from Kerkini. It does not show the battlefield or the exact flanking route. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Anton Lefterov / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern landscape of the mountains seen from Kerkini. It does not show the battlefield or the exact flanking route. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_of_Belasica_mountain_range_from_Lake_Kerkini.JPG","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}},{"id":"asset.sam.bitola","src":"/media/asset-sam-bitola-960.389b093b.webp","alt":"Inskrypcja z Bitoli na płycie w dwóch dużych częściach, w muzealnej gablocie. Zwykle łączona z Iwanem Władysławem.","w":1600,"h":900,"caption":"","credit":"Протогер · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"Протогер / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. The Bitola inscription on a slab in two large pieces, in a museum case. Usually associated with Ivan Vladislav. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Протогер / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. The Bitola inscription on a slab in two large pieces, in a museum case. Usually associated with Ivan Vladislav. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bitola_Inscription,_Museum_of_Bitola.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}},{"id":"asset.sam.bitola-copy","src":"/media/asset-sam-bitola-copy-960.160c97f6.webp","alt":"Marmurowa muzealna kopia inskrypcji z Bitoli w Sofii; nie jest to oryginalna płyta.","w":1600,"h":1067,"caption":"","kindLabel":"Zdjęcie","credit":"Bin im Garten · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 3.0","attribution":"Bin im Garten / Wikimedia Commons. CC BY-SA 3.0. Museum copy of the Bitola inscription. Processed image.","attributionParts":[{"text":"Bin im Garten / Wikimedia Commons. CC BY-SA 3.0. Museum copy of the Bitola inscription. Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:National_Historical_Museum_of_Bulgaria_PD_2012_024.JPG","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}},{"id":"map-relief","src":"/assets/maps/relief@3x.jpg?v=075869a7dd","thumb":"/media/map/map-relief-2x-1024.4c826249.avif","alt":"Kontekst geograficzny bez granic historycznych","w":3072,"h":1987,"caption":"","kindLabel":"Kontekst geograficzny bez granic historycznych","visibleKind":"Kontekst geograficzny bez granic historycznych","credit":"Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso · Domena publiczna · Natural Earth","license":"Domena publiczna","attribution":"Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso","attributionParts":null,"sourceUrl":"https://www.naturalearthdata.com/downloads/10m-raster-data/10m-gray-earth/","licenseUrl":"https://www.naturalearthdata.com/about/terms-of-use/","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"}}],"places":[{"note":"Wieś nad Prespą, gdzie znaleziono rodzinną inskrypcję. Znacznik jest przybliżony, nie wskazuje dokładnego miejsca wykopu.","precision":"approximate","id":"place.sam.german","name":"German — Ajos Germanos","latitude":40.839256,"longitude":21.158974,"accuracy":"approximate","radiusMeters":1000,"sourceIds":["src.sam.coords.german","src.sam.komatina"],"guideUrl":null,"slug":"sam.german","url":"/pl/map/#sam.german"},{"note":"Przybliżony obszar, a nie dokładne położenie zapory.","precision":"approximate","id":"place.sam.kleidion","name":"Kleidion — okolice Klucza","latitude":41.36222222222222,"longitude":23.0175,"accuracy":"approximate","radiusMeters":5000,"sourceIds":["src.sam.coords.kleidion","src.sam.ziemann"],"guideUrl":null,"slug":"sam.kleidion","url":"/pl/map/#sam.kleidion"},{"note":"Przybliżony obszar twierdzy w Ochrydzie, a nie dokładne położenie średniowiecznych pałaców i skarbca.","precision":"approximate","id":"place.sam.ohrid","name":"Ochryda — wzgórze twierdzy","latitude":41.115,"longitude":20.791,"accuracy":"approximate","radiusMeters":800,"sourceIds":["src.sam.coords.ohrid","src.sam.komatina","src.sam.petrov"],"guideUrl":null,"slug":"sam.ohrid","url":"/pl/map/#sam.ohrid"},{"note":"Wyspa na Małym Jeziorze Prespańskim, a nie cała historyczna stolica.","precision":"approximate","id":"place.sam.prespa","name":"Prespa — wyspa św. Achillesa","latitude":40.78333333,"longitude":21.08411111,"accuracy":"approximate","radiusMeters":1000,"sourceIds":["src.sam.coords.prespa","src.sam.komatina"],"guideUrl":null,"slug":"sam.prespa","url":"/pl/map/#sam.prespa"},{"note":"Okolice przełęczy związanej ze zwycięstwem z 986 roku.","precision":"approximate","id":"place.sam.trajan-gates","name":"Wrota Trajana","latitude":42.35611111,"longitude":23.91833333,"accuracy":"approximate","radiusMeters":1500,"sourceIds":["src.sam.coords.trajan-gates","src.sam.ziemann"],"guideUrl":"https://travel-guide-bulgaria.zydeno.com/pl/place/#gate-of-trajan","slug":"sam.trajan-gates","url":"/pl/map/#sam.trajan-gates"}],"find":null,"next":[{"storyId":"story.preslav-ceramic-icon","title":"Święty z płytek","topic":"Ceramiczna ikona z Presławia","eyebrow":"Ceramiczna ikona z Presławia · Presław","url":"/pl/stories/preslav-ceramic-icon/","reason":"Porównajcie wizerunki i wierzenia z innej historii.","image":{"alpha":true,"avif":[{"src":"/media/asset-preslav-theodore-icon-cutout-480.5507de57.avif","w":480},{"src":"/media/asset-preslav-theodore-icon-cutout-960.5507de57.avif","w":960},{"src":"/media/asset-preslav-theodore-icon-cutout-1600.5507de57.avif","w":1600}],"dominant":"#805946","h":2027,"w":1841,"webp":[{"src":"/media/asset-preslav-theodore-icon-cutout-960.5507de57.webp","w":960}],"src":"/media/asset-preslav-theodore-icon-cutout-960.5507de57.webp","id":"asset.preslav.theodore-icon-cutout","alt":"Wycięty detal; tło usunięte. Twarz brodatego świętego z okrągłym nimbem, namalowana na kwadratowych płytkach ceramicznych z licznymi pęknięciami.","objectCaption":"Ikona św. Teodora","caption":"","kind":"artwork","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Nieznany średniowieczny malarz (Preslav); fotografia przypisana Julianowi Tomanovowi w Atanas Boschkov, Die bulgarische Malerei (1969), p. 53 · Public domain (PD-Art, PD-old-70) · Wikimedia Commons","license":"Public domain (PD-Art, PD-old-70)","attribution":"Reproduction from Atanas Boschkov, Die bulgarische Malerei, photographs by Julian Tomanov, 1969, p. 53. Public domain (PD-Art), via Wikimedia Commons. Cut-out detail; background removed.","attributionParts":[{"text":"Reproduction from Atanas Boschkov, Die bulgarische Malerei, photographs by Julian Tomanov, 1969, p. 53. Public domain (PD-Art), via Wikimedia Commons. Cut-out detail; background removed.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saint_Theodore_(Ceramic_icon).jpg","licenseUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/Template:PD-Art"},"minutes":6,"sceneCount":9},{"storyId":"story.georgi-ivanov-1979","title":"Na orbitę, bez dokowania","topic":"Georgi Iwanow","eyebrow":"Georgi Iwanow · Bajkonur","url":"/pl/stories/georgi-ivanov-1979/","reason":"","image":{"alpha":true,"avif":[{"src":"/media/asset-cosmos-capsule-cutout-480.e61f7ab3.avif","w":480},{"src":"/media/asset-cosmos-capsule-cutout-960.e61f7ab3.avif","w":960},{"src":"/media/asset-cosmos-capsule-cutout-1600.e61f7ab3.avif","w":1600}],"dominant":"#66584e","h":1781,"w":1618,"webp":[{"src":"/media/asset-cosmos-capsule-cutout-960.e61f7ab3.webp","w":960}],"src":"/media/asset-cosmos-capsule-cutout-960.e61f7ab3.webp","id":"asset.cosmos.capsule-cutout","alt":"Wycięty detal; tło usunięte. Kapsuła w kształcie dzwonu o ciemnej i brązowej powierzchni, z okrągłym iluminatorem i spadochronem po lewej.","objectCaption":"Kapsuła Sojuza 33","caption":"","kind":"photo","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Scroch · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"Photo: Scroch / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Cut-out detail; background removed.","attributionParts":[{"text":"Photo: ","lang":"en"},{"text":"Scroch / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Cut-out detail; background removed.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Soyuz_33_descent_module.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0"},"minutes":5,"sceneCount":9},{"storyId":"story.madara-rider","title":"Jeździec nad ścieżką","topic":"Jeździec z Madary","eyebrow":"Jeździec z Madary · Madara","url":"/pl/stories/madara-rider/","reason":"","image":{"alpha":false,"avif":[{"src":"/media/asset-madara-relief-main-480.569987f2.avif","w":480},{"src":"/media/asset-madara-relief-main-960.569987f2.avif","w":960},{"src":"/media/asset-madara-relief-main-1600.569987f2.avif","w":1600},{"src":"/media/asset-madara-relief-main-2400.569987f2.avif","w":2400}],"dominant":"#89847e","h":1600,"w":2400,"webp":[{"src":"/media/asset-madara-relief-main-960.569987f2.webp","w":960}],"src":"/media/asset-madara-relief-main-960.569987f2.webp","id":"asset.madara.relief.main","alt":"Jeździec, pies za koniem i lew pod przednimi nogami konia; u góry widać wiersze inskrypcji.","objectCaption":"Jeździec z Madary","caption":"Jeździec, pies za koniem i lew pod przednimi nogami konia; u góry widać wiersze inskrypcji.","kind":"photo","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Diego Delso · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons","license":"CC BY-SA 4.0","attribution":"Photo: Diego Delso, [delso.photo](https://delso.photo), Wikimedia Commons, [CC BY-SA 4.0](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Processed image.","attributionParts":[{"text":"Photo: ","lang":"en"},{"text":"Diego Delso, [delso.photo](https://delso.photo), Wikimedia Commons, [CC BY-SA 4.0](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Processed image.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Caballero_de_Madara,_reserva_hist%C3%B3rico-arqueol%C3%B3gica_Nacional_de_Madara,_Bulgaria,_2016-05-27,_DD_38.jpg","licenseUrl":"https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0"},"minutes":5,"sceneCount":9}],"people":[{"id":"person.samuel","name":"Samuel","url":"/pl/people/samuel/"},{"id":"person.jesus","name":"Chrystus","url":"/pl/people/jesus/"},{"id":"person.basil-ii","name":"Bazyli II","url":"/pl/people/basil-ii/"},{"id":"person.constantine-viii","name":"Konstantyn VIII","url":"/pl/people/constantine-viii/"},{"id":"person.gavril-radomir","name":"Gabriel Radomir","url":"/pl/people/gavril-radomir/"},{"id":"person.ivan-vladislav","name":"Iwan Władysław","url":"/pl/people/ivan-vladislav/"},{"id":"person.nikola-samuil-father","name":"Mikołaj","url":"/pl/people/nikola-samuil-father/"},{"id":"person.ripsimia","name":"Rypsymia","url":"/pl/people/ripsimia/"},{"id":"person.david-kometopoulos","name":"Dawid","url":"/pl/people/david-kometopoulos/"},{"id":"person.moses-kometopoulos","name":"Mojżesz","url":"/pl/people/moses-kometopoulos/"},{"id":"person.aaron-kometopoulos","name":"Aaron","url":"/pl/people/aaron-kometopoulos/"},{"id":"person.nikephoros-xiphias","name":"Nicefor Ksifias","url":"/pl/people/nikephoros-xiphias/"},{"id":"person.saint-achilles","name":"Święty Achilles","url":"/pl/people/saint-achilles/"}],"rulers":[{"id":"ruler.samuil","name":"Samuel","url":"/pl/rulers/samuil/"}],"status":"draft","fact":{"id":"fact.discover.samuil-kleidion-1014","storyId":"story.samuil-kleidion-1014","factId":"F03","text":"Braćmi Samuela byli Dawid, Mojżesz i Aaron.","sourceIds":["src.sam.pmbz-samuel"]},"collectionFind":{"number":49,"total":59,"title":"Inskrypcja rodzinna","dateLabel":"992–993","image":{"alpha":true,"avif":[{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-480.d0246713.avif","w":480},{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-960.d0246713.avif","w":960},{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-1600.d0246713.avif","w":1600},{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-2400.d0246713.avif","w":2400}],"dominant":"#928983","h":1316,"w":2400,"webp":[{"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-960.d0246713.webp","w":960}],"src":"/media/asset-sam-inscription-plate-cutout-960.d0246713.webp","id":"asset.sam.inscription-plate-cutout","alt":"Wycięty detal; tło usunięte. Historyczna reprodukcja drukowana płyty z German z trzema krzyżami i krótką inskrypcją.","objectCaption":"Inskrypcja rodzinna","caption":"","kind":"archive","creditLabels":{"title":"Ilustracje","source":"Otwórz źródło","full":"Pełne informacje o autorstwie"},"fit":"contain","credit":"Fyodor Uspensky · Public domain · Wikimedia Commons","license":"Public domain","attribution":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Cut-out detail; background removed.","attributionParts":[{"text":"Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Cut-out detail; background removed.","lang":"en"}],"sourceUrl":"https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SamuilUspenskyBGHistory.png","licenseUrl":"https://creativecommons.org/publicdomain/mark/1.0/"}},"ui":{"web.learnPromo":"Czytaj te historie po bułgarsku — poznaj język","web.travelPromo":"Odwiedź to miejsce — przewodnik po Bułgarii","web.autoAdvance":"Automatycznie przejdź do następnej sceny","web.repeatActivities":"Powtórz zadania","web.shortcuts":"Skróty klawiaturowe","web.sceneNavigation":"Poprzednia / następna scena","web.findCount":"Odkryto {count} z {total}","web.resumeNarration":"Wznów od {time}","web.activityLabel":"Zadanie","web.skippedActivities":"Zadania · {count} — rozpocznij","web.placesCount":"miejsca: {count}","web.moreAnswers":"Więcej odpowiedzi poniżej","web.playerSceneOf":"Scena {scene} z {total}: {title}","web.closeStory":"Zamknij historię","web.imageFit":"Pokaż cały obraz","web.activityOf":"Zadanie · {scene} z {total}","web.activityMoved":"Przeniesiono: pozycja {scene} z {total}","web.activityIncomplete":"Połącz wszystkie pary","web.seekTen":"Wstecz / do przodu o 10 sekund","web.activityFromScene":"Ze sceny {scene}","web.nextStory":"Następna historia","web.transcriptRevised":"tekst doprecyzowano","action.close":"Zamknij","action.next":"Dalej","action.retry":"Spróbuj ponownie","activity.check":"Sprawdź","answer.correct":"Poprawnie","answer.incorrect":"Niezupełnie","audio.backTen":"Cofnij o 10 sekund","audio.pause":"Wstrzymaj","audio.play":"Odtwórz narrację","audio.seek":"Pozycja narracji","audio.speed":"Tempo narracji","audio.synthetic":"Głos syntetyczny","audio.unavailable":"Nagranie jest niedostępne. Tekst jest tutaj.","bookmark.add":"Zapisz opowieść","bookmark.inSaved":"W zapisanych","bookmark.remove":"Usuń zapisaną opowieść","bookmark.removed":"Usunięto zakładkę","credit.title":"Ilustracje","discover.audioMinutes %lld":{"one":"%lld minuta","few":"%lld minuty","many":"%lld minut","other":"%lld minuty"},"discover.mapLabel":"Kontekst geograficzny bez granic historycznych","player.approximate":"Przybliżone położenie","player.back":"Wstecz","player.completed":"Nowe znalezisko w twojej kolekcji","player.counter %lld %lld":"%1$lld / %2$lld","player.details %lld":"Szczegóły (%lld)","player.explanation":"Dlaczego?","player.finish":"Zakończ","player.firstCorrect":"✓ Poprawnie za pierwszym razem","player.firstOther":"Pierwsza próba pozostaje zapisana. Powtórka służy ćwiczeniu.","player.interpretation":"Interpretacja","player.matchHint":"Dotknij pojęcia po lewej, potem znaczenia po prawej. Dotknij połączonego elementu, aby rozłączyć parę.","player.moveDown":"Przesuń w dół","player.moveUp":"Przesuń w górę","player.nextDetail":"Następny szczegół","player.previousDetail":"Poprzedni szczegół","player.related":"Powiązane historie","player.scene %lld":"Część %lld","player.sequenceHint":"Ułóż od najstarszego do najnowszego.","player.showAll":"Pokaż wszystkie","player.skip":"Pomiń","player.sources %lld":"Źródła · %lld","player.summary %lld %lld":"Zadania: %1$lld z %2$lld poprawnie za pierwszym razem","player.unpair":"Rozłącz parę","player.vitrine":"Do znalezisk","sources.title":"Źródła","story.listen":"Słuchaj","story.sceneCount %lld":{"one":"%lld scena","few":"%lld sceny","many":"%lld scen","other":"%lld sceny"},"story.start":"Zacznij","answer.chosen":"Wybrana odpowiedź","answer.skipped":"Zadanie pominięte","answer.revealed":"Odpowiedź wyświetlona","answer.correctOrder":"Prawidłowa kolejność","answer.correctPairs":"Prawidłowe pary","answer.yours.correct":"Twoja odpowiedź · poprawna","answer.yours.incorrect":"Twoja odpowiedź · błędna","audio.stop":"Zatrzymaj odtwarzanie","Search.search.group.places":"Miejsca","Atlas.zoomIn":"Przybliż","Atlas.zoomOut":"Oddal"},"promos":{"learn":{"icon":"/media/promo/learn-160.webp","name":"Nauka bułgarskiego","url":"https://bulgaria.zydeno.com/pl/learn-bulgarian/"},"travel":{"icon":"/media/promo/travel-160.webp","name":"Przewodnik Bułgaria","url":"https://bulgaria.zydeno.com/pl/travel-guide-bulgaria/"}}}
