Wycięty detal; tło usunięte. Złoty ryton z głową barana z profilu; na szyjce Dionizos, Eriopa i dwie menady, na uchwycie lew.
Ryton z głową barana

Skarb z Panagiuriszte · Starożytność

Złoto z wykopu

Kto pił z tych złotych naczyń?

9 scen · 5 minut · Źródła · 7

W 1949 r. z gliny wydobyto dziewięć naczyń. Przyjrzyj się rytonowi w kształcie jelenia, amforze z centaurami i fiali, oddzielając widoczne ślady od spornych interpretacji.

Gablota ze złotymi naczyniami: okrągłą fialą, amforą i rytonami.

Część 1 · Starożytność

Glina i złote naczynia

8 grudnia 1949 r. Paweł, Petko i Michaił Dejkowowie pracują przy fabryce dachówek niedaleko Panagjuriszte. Kopią glinę. Z ziemi wydobywają dziewięć złotych naczyń o łącznej wadze ponad sześciu kilogramów. To nie monety, lecz naczynia z twarzami, zwierzęcymi pyskami i małymi postaciami ludzkimi.

Bracia czyszczą je i przekazują naczelnikowi powiatu Stefanowi Kałpakowowi. Potem naczynia zostają pokazane w witrynach fabryki ręczników przy głównej ulicy. Pozostają tam przez kilka dni, aby mieszkańcy Panagjuriszte mogli je obejrzeć. Ale kto trzymał je przed nimi i co do nich nalewał?

Posłuchaj sceny · 1

Głos syntetyczny · 0:38
Źródła · 2
  1. Исторически музей Панагюрище Панагюрско златно съкровище · 2016
  2. Asher Ovadiah A New Look at the Mythological Representations of the Panagyurishte Gold Treasure, Bulgaria Gerión. Revista de Historia Antigua · 2014 · 32 · 137–155
Kontekst geograficzny bez granic historycznychKontekst geograficzny bez granic historycznych12
Kontekst geograficzny bez granic historycznych

Część 2 · Starożytność

Jedno miejsce, dwa czasy

Na mapie zaczynamy od dzisiejszego Panagjuriszte. Opis naukowy umiejscawia znalezisko około dwóch kilometrów na południe od miasta. Pokazujemy tu przybliżony obszar, a nie dokładne miejsce wykopu.

Naczynia są znacznie starsze niż fabryka. Muzeum w Panagjuriszte datuje je na koniec IV lub początek III w. p.n.e. Owadia wskazuje drugą połowę IV lub początek III w. p.n.e., a Ministerstwo Turystyki podaje ogólne ramy IV–III w. p.n.e. To tracki zestaw naczyń ze starożytności, a nie średniowieczny bułgarski skarb. Po pierwszym pokazie w Panagjuriszte naczynia trafiają do Płowdiwu, a później do Sofii. Oryginał przechowywany jest w Narodowym Muzeum Historycznym i podróżuje na wystawy.

Posłuchaj sceny · 2

Głos syntetyczny · 0:47
Źródła · 5
  1. Исторически музей Панагюрище Панагюрско златно съкровище · 2016
  2. Asher Ovadiah A New Look at the Mythological Representations of the Panagyurishte Gold Treasure, Bulgaria Gerión. Revista de Historia Antigua · 2014 · 32 · 137–155
  3. Министерство на туризма, Република България The Panagyurishte Museum of History. Ministry of Tourism, Republic of Bulgaria, website
  4. Wikimedia contributors; P625 statement attributed to BG State e-Government Agency Panagyurishte: geographical record Wikimedia geographical database
  5. Wikimedia contributors National History Museum, Sofia: geographical record Wikimedia geographical database
Złoty ryton z głową barana z profilu; na szyjce Dionizos, Eriopa i dwie menady, na uchwycie lew.
Głowa jelenia pod wysoką złotą szyjką, na przezroczystej podstawce.
Złote naczynie z kobiecą twarzą, wysoką szyjką i uchwytem.
Złota kobieca głowa z profilu, z wysoką szyjką i figuralnym uchwytem.
Detal złotej kobiecej głowy, z twarzą pochyloną w dół na fotografii.

Część 3 · Starożytność

Pić z głowy zwierzęcia

Przyjrzyj się z bliska głowie barana. Nad nią wznosi się szyjka z reliefowymi postaciami, a uchwyt kończy się lwem. To ryton: płyn wypływa przez mały otwór lub dzióbek. Kształt określa też sposób picia.

W zestawie są cztery rytony z głowami lub przednimi częściami zwierząt: dwa jelenie, baran i kozioł. Trzy inne naczynia mają kobiece głowy. Przedstawiony ryton z głową barana ukazuje Dionizosa, Eriopę i dwie menady. Na innym naczyniu, jednym z rytonów z głową jelenia, przedstawiono Parysa, Herę, Atenę i Afrodytę. Greckie napisy wymieniają boginie i Aleksandrosa — drugie imię Parysa w micie. Ryton z głową jelenia opowiada mit o wyborze Parysa między boginiami. Przedstawienie istnieje naprawdę, ale sam spór należy do mitu.

1 · Głowa barana
Dolna część ma kształt głowy barana.
2 · Lew na krawędzi
Uchwyt kończy się lwem opierającym przednie łapy na krawędzi.
3 · Opowieść na szyjce
Ten ryton z głową barana przedstawia Dionizosa, Eriopę i dwie menady. Sąd Parysa widnieje na jednym rytonie z głową jelenia, czyny Heraklesa i Tezeusza na drugim.

Posłuchaj sceny · 3

Głos syntetyczny · 0:48
Źródła · 2
  1. N. M. Kontoleon The Gold Treasure of Panagurischte PDF Balkan Studies · 1962 · 3 · 185–200, with plates
  2. Asher Ovadiah A New Look at the Mythological Representations of the Panagyurishte Gold Treasure, Bulgaria Gerión. Revista de Historia Antigua · 2014 · 32 · 137–155
Złota amfora-ryton z dwoma uchwytami w formie centaurów i ludzkimi postaciami w reliefie.

Część 4 · Starożytność

Brama bez napisu

Największe i najcięższe naczynie przypomina amforę. Jego dwa uchwyty to centaury — istoty o ludzkiej górnej części ciała i końskim tułowiu. Naczynie jest jednak także rytonem: na dnie znajdują się dwa otwory odpływowe. Z tej strony ich nie widać.

Po drugiej stronie naczynia widać postacie przy dwuskrzydłowej bramie. Jaką historię przedstawiają? Kontoleon odczytuje ją jako „Siedmiu przeciw Tebom”. Owadia proponuje inną interpretację: wyprawę po uwolnienie Heleny. To konkurujące ze sobą naukowe interpretacje mitologicznych opowieści. Przy bramie nie wyryto żadnego tytułu. Kształt naczynia jest widoczny; znaczenie sceny nadal pozostaje przedmiotem dyskusji.

1 · Uchwyt w kształcie centaura
Uchwyt łączy ludzki tułów z ciałem konia: to centaur, mityczna istota.
2 · Postacie o niepewnych imionach
Ovadiah identyfikuje obu mężczyzn jako Heraklesa i Tezeusza. To jego interpretacja, a nie napis na naczyniu.
3 · Szyjka naczynia
Amfora-ryton jest największym i najcięższym naczyniem zestawu. Dwa otwory odpływowe w dnie są niewidoczne z tej perspektywy.

Posłuchaj sceny · 4

Głos syntetyczny · 0:40
Źródła · 2
  1. Asher Ovadiah A New Look at the Mythological Representations of the Panagyurishte Gold Treasure, Bulgaria Gerión. Revista de Historia Antigua · 2014 · 32 · 137–155
  2. N. M. Kontoleon The Gold Treasure of Panagurischte PDF Balkan Studies · 1962 · 3 · 185–200, with plates

Część 5 · Starożytność

Zadanie: jak płynie ciecz

Co wyróżnia ryton w tej opowieści?

  1. Mały otwór lub dzióbek do wypływu cieczy
  2. Obowiązkowo kobieca twarz
  3. Płytka misa bez otworu wylotowego
Dlaczego?

Z rytonu ciecz wypływa przez mały otwór lub dzióbek. Rytony mogą mieć różne kształty.

Poprawnie · Mały otwór lub dzióbek do wypływu cieczy

  1. N. M. Kontoleon The Gold Treasure of Panagurischte PDF Balkan Studies · 1962 · 3 · 185–200, with plates

Posłuchaj sceny · 5

Głos syntetyczny · 0:02
Źródła · 1
  1. N. M. Kontoleon The Gold Treasure of Panagurischte PDF Balkan Studies · 1962 · 3 · 185–200, with plates
Okrągła złota fiala ustawiona pionowo; wokół środka biegną rzędy głów i żołędzi.

Część 6 · Starożytność

Naczynie, które nie jest rytonem

Wśród wysokich naczyń znajduje się jedna płytka misa — fiala. W gablocie ustawiono ją pionowo, by pokazać zdobienia. Nie należy mylić muzealnej podpory ze sposobem, w jaki używano jej w starożytności.

Wokół środka znajdują się żołędzie. Dalej biegną rzędy reliefowych głów afrykańskich mężczyzn, coraz większych ku krawędzi. Są tam także wyryte znaki wagi. To ślad pomiaru, a nie podpis właściciela, którego imię jest pewne. Fiala różni się od pozostałych ośmiu naczyń, które pełnią funkcję rytonów. Dziewięć przedmiotów tworzy zestaw, ale nie jest to dziewięć jednakowych czar. Przyjrzyj się ponownie ich sylwetkom.

1 · Środek
W środku znajduje się omfalos, centralna wypukłość widoczna od strony dekoracji jako zagłębienie.
2 · Żołędzie
Środek otacza rząd żołędzi. Dalej znajdują się ludzkie głowy.
3 · Rzędy głów
Reliefowe głowy afrykańskich mężczyzn zwiększają się ku krawędzi. Wizerunki nie dowodzą, kto pił z naczynia.

Posłuchaj sceny · 6

Głos syntetyczny · 0:40
Źródła · 1
  1. N. M. Kontoleon The Gold Treasure of Panagurischte PDF Balkan Studies · 1962 · 3 · 185–200, with plates

Część 7 · Starożytność

Zadanie: od odkrycia do muzeum

Ułóż od najwcześniejszego do najpóźniejszego wydarzenia.

  1. Wykonanie w starożytności
  2. Odkrycie przez braci Dejkowów
  3. Pierwszy pokaz w Panagiuriszte
  4. Przekazanie do Płowdiwu
Dlaczego?

Według muzeum naczynia pochodzą z końca IV lub początku III w. p.n.e. Odkryto je w 1949 r.; potem pokazano w mieście i przekazano do Płowdiwu.

Prawidłowa kolejność

  1. Wykonanie w starożytności
  2. Odkrycie przez braci Dejkowów
  3. Pierwszy pokaz w Panagiuriszte
  4. Przekazanie do Płowdiwu
  1. Исторически музей Панагюрище Панагюрско златно съкровище · 2016

Posłuchaj sceny · 7

Głos syntetyczny · 0:03
Źródła · 1
  1. Исторически музей Панагюрище Панагюрско златно съкровище · 2016
Gablota ze złotymi naczyniami: okrągłą fialą, amforą i rytonami.

Część 8 · Starożytność

Bogactwo nie wskazuje właściciela

Kto pił ze złotych naczyń? Muzeum Brytyjskie dopuszcza możliwość, że zestaw był darem dyplomatycznym dla trackiego króla. To hipoteza, a nie dowód wskazujący konkretnego władcę. Miejsce wykonania również pozostaje sporne.

Greckie mity nie czynią automatycznie właściciela Grekiem. Według Muzeum Brytyjskiego w zestawie łączą się style perskie, greckie i anatolijskie, a prawdopodobnie także trackie. W badaniu z 2014 r. Owadia proponuje inną interpretację scen. Naczynia się zachowały, ale wykorzystane tu źródła nie ustalają imienia ich właściciela. Możemy rozpoznać naczynia i mity, nie wymyślając imienia osoby, która je trzymała.

Posłuchaj sceny · 8

Głos syntetyczny · 0:42
Źródła · 3
  1. British Museum Luxury and power: Persia to Greece PDF London, large print guide · 2023 · 106
  2. Asher Ovadiah A New Look at the Mythological Representations of the Panagyurishte Gold Treasure, Bulgaria Gerión. Revista de Historia Antigua · 2014 · 32 · 137–155
  3. N. M. Kontoleon The Gold Treasure of Panagurischte PDF Balkan Studies · 1962 · 3 · 185–200, with plates

Część 9 · Starożytność

Zadanie: rozpoznaj kształt

Połącz każde naczynie z jego cechą charakterystyczną.

  1. Fiala · Płaska misa z żołędziami i głowami
  2. Amfora-ryton · Dwa otwory na dnie
  3. Ryton z głową jelenia · Głowa jelenia pod zdobioną szyjką
Dlaczego?

Fiala jest płytkim naczyniem; amfora-ryton ma dwa otwory; ryton z głową jelenia ma zwierzęcą głowę.

  1. N. M. Kontoleon The Gold Treasure of Panagurischte PDF Balkan Studies · 1962 · 3 · 185–200, with plates

Posłuchaj sceny · 9

Głos syntetyczny · 0:04
Źródła · 1
  1. N. M. Kontoleon The Gold Treasure of Panagurischte PDF Balkan Studies · 1962 · 3 · 185–200, with plates

Nowe znalezisko w twojej kolekcji

Kształty i napisy są świadectwami; właściciel i znaczenie niektórych scen pozostają przedmiotem interpretacji.

Osoby z tej historii

Źródła

  1. British Museum Luxury and power: Persia to Greece PDF London, large print guide · 2023 · 106
  2. N. M. Kontoleon The Gold Treasure of Panagurischte PDF Balkan Studies · 1962 · 3 · 185–200, with plates
  3. Исторически музей Панагюрище Панагюрско златно съкровище · 2016
  4. Asher Ovadiah A New Look at the Mythological Representations of the Panagyurishte Gold Treasure, Bulgaria Gerión. Revista de Historia Antigua · 2014 · 32 · 137–155
  5. Министерство на туризма, Република България The Panagyurishte Museum of History. Ministry of Tourism, Republic of Bulgaria, website
  6. Wikimedia contributors National History Museum, Sofia: geographical record Wikimedia geographical database
  7. Wikimedia contributors; P625 statement attributed to BG State e-Government Agency Panagyurishte: geographical record Wikimedia geographical database

Ilustracje

Zdjęcie

Apostoloff · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Ryton z głową barana. Na szyjce przedstawiono Dionizosa, Eriopę i dwie menady. Ekspozycja muzealna. Nie potwierdzono, czy fotografowany przedmiot jest oryginałem czy muzealną repliką.

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Apostoloff, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 Cut-out detail; background removed. Museum display; original or replica unconfirmed

Zdjęcie

Ivano Giambattista · CC0 · Wikimedia Commons

Dziewięć naczyń w muzealnej gablocie. Ekspozycja muzealna. Nie potwierdzono, czy fotografowany przedmiot jest oryginałem czy muzealną repliką.

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Ivano Giambattista, Wikimedia Commons, CC0 Processed image. Museum display; original or replica unconfirmed

Zdjęcie

Apostoloff · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Ryton z głową barana. Na szyjce przedstawiono Dionizosa, Eriopę i dwie menady. Ekspozycja muzealna. Nie potwierdzono, czy fotografowany przedmiot jest oryginałem czy muzealną repliką.

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Apostoloff, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 Processed image. Museum display; original or replica unconfirmed

Zdjęcie

Apostoloff · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Ryton z głową jelenia, widok z przodu. Ekspozycja muzealna. Nie potwierdzono, czy fotografowany przedmiot jest oryginałem czy muzealną repliką.

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Apostoloff, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 Processed image. Museum display; original or replica unconfirmed

Zdjęcie

Apostoloff · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Naczynie z kobiecą głową, widok z przodu. Ekspozycja muzealna. Nie potwierdzono, czy fotografowany przedmiot jest oryginałem czy muzealną repliką.

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Apostoloff, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 Processed image. Museum display; original or replica unconfirmed

Zdjęcie

Apostoloff · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Naczynie z kobiecą głową, widok z profilu. Ekspozycja muzealna. Nie potwierdzono, czy fotografowany przedmiot jest oryginałem czy muzealną repliką.

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Apostoloff, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 Processed image. Museum display; original or replica unconfirmed

Zdjęcie

Adam Jones from Kelowna, BC, Canada · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Detal naczynia z kobiecą głową. Ekspozycja muzealna. Nie potwierdzono, czy fotografowany przedmiot jest oryginałem czy muzealną repliką.

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Adam Jones from Kelowna, BC, Canada, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0 Processed image. Museum display; original or replica unconfirmed

Zdjęcie

Ann Wuyts · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Amfora-ryton. Ekspozycja muzealna. Nie potwierdzono, czy fotografowany przedmiot jest oryginałem czy muzealną repliką.

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Ann Wuyts, Wikimedia Commons, CC BY 2.0 Processed image. Museum display; original or replica unconfirmed

Zdjęcie

Biser Todorov · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Fiala z głowami i żołędziami w reliefie. Ekspozycja muzealna. Nie potwierdzono, czy fotografowany przedmiot jest oryginałem czy muzealną repliką.

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Biser Todorov, Wikimedia Commons, CC BY 4.0 Processed image. Museum display; original or replica unconfirmed

Kontekst geograficzny bez granic historycznych

Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso · Domena publiczna · Natural Earth

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso