Historia BułgariiHistoria Bułgarii
Wycięty detal; tło usunięte. Kamienny dysk z dwoma otworami na stanowisku archeologicznym Perperikon.
Kamienny dysk

Perperikon · Główny okres: Starożytność

Miasto wykute we wzgórzu

Jak zbudować miasto ze skały?

9 scen · 4 minuty · Źródła · 14

ZacznijSłuchaj

Pomieszczenia w skale, woda w głębokim zagłębieniu i sporna hipoteza. Perperikon z bliska: od starożytności po średniowiecze i wykopaliska rozpoczęte w 2000 r.

Mury wśród skał na stanowisku archeologicznym Perperikon.

Część 1 · Główny okres: Starożytność

Pomieszczenie w skale

Fotografia pokazuje pomieszczenia wykute w skale. W Perperikonie ludzie drążyli samo wzgórze. Wycinali w nim pomieszczenia, ulice i dziedzińce. Nad dolnymi kondygnacjami wykutymi w skale wznosili mury i układali belki. Dziś ruiny przypominają domy pozbawione górnej połowy.

Kolejne pokolenia zmieniały wzgórze. Prześledź krawędź jednego z pomieszczeń. Gdzie kończy się skała, a zaczyna mur?

Posłuchaj sceny · 1

Głos syntetyczny · 0:24
Źródła · 1
  1. Николай Овчаров; national tourism portal BulgariaTravel (host) От свещения Перперикон до царствения Търновград PDF BulgariaTravel, cultural tourism brochure · 4–5
Kontekst geograficzny bez granic historycznychKontekst geograficzny bez granic historycznych1
Kontekst geograficzny bez granic historycznych

Część 2 · Główny okres: Starożytność

Schody na szczycie

Znajdź Perperikon na mapie. Wzgórze leży we wschodnich Rodopach, w pobliżu wsi Gorna krepost i dzisiejszego Kyrdżali. Punkt wskazuje przybliżone położenie, bez dawnych granic.

Są tu ślady sięgające epoki kamienia i miedzi. Ludzie używali wówczas zarówno kamienia, jak i miedzi. Później miejsce wiązano z Trakami, dawnymi społecznościami Bałkanów. Współczesny program wykopalisk rozpoczął się w 2000 r. Archeolodzy odsłaniają na szczycie ufortyfikowaną osadę. Znajdują skalne schody, rowki i nisze, czyli niewielkie zagłębienia w kamieniu. Kto je wykonał i do czego służyły?

Posłuchaj sceny · 2

Głos syntetyczny · 0:37
Źródła · 3
  1. Pia Guldager Bilde; Birgitte Bøgh; Søren Handberg; Jakob Munk Højte; Jens Nieling; Tatiana Smekalova; Vladimir Stolba Archaeology in the Black Sea Region in Classical Antiquity 1993–2007: Thracian inland sites PDF Archaeological Reports · 2008 · 54 · 123–124
  2. Georgi Nekhrizov; National Archaeological Institute with Museum, BAS Curriculum Vitae PDF NAIM–BAS
  3. Wikimedia geographical database contributors Perperikon
Głębokie zagłębienie wykute w skale, wypełnione wodą i otoczone metalową barierką ochronną na Perperikonie.

Część 3 · Główny okres: Starożytność

Woda w kamieniu

Na zdjęciu widać głębokie, wykute zagłębienie z wodą. U góry znajduje się współczesna barierka ochronna. Portal miejski opisuje dużą cysternę na Akropolu, czyli w ufortyfikowanej górnej części miasta. Nie potwierdziliśmy, że zdjęcie przedstawia właśnie ją. Cysterna to urządzenie do zbierania i przechowywania wody.

Miasto miało też system odwadniania: kanały odprowadzające deszczówkę. Sama woda na zdjęciu nie dowodzi przeznaczenia zagłębienia. Nie każde zagłębienie jest ołtarzem, miejscem składania darów lub ofiar. Co widzisz na pewno?

1 · Skalna ściana
Zagłębienie wykuto w skale.
2 · Woda
Na współczesnym zdjęciu w dole widać wodę. Nie pozwala to określić daty powstania obiektu.
3 · Współczesna barierka
Metalowa barierka to współczesne zabezpieczenie, a nie starożytny mur.

Posłuchaj sceny · 3

Głos syntetyczny · 0:34
Źródła · 3
  1. Kritzolina Archaeological complex of Perperikon 10.jpg Wikimedia Commons · 2018
  2. Община Кърджали / Municipality of Kardzhali Водохранилище / Water reservoir Visit Kardzhali: official municipal tourism portal
  3. Николай Овчаров; national tourism portal BulgariaTravel (host) От свещения Перперикон до царствения Търновград PDF BulgariaTravel, cultural tourism brochure · 4–5
Pomieszczenia wykute w skale nad doliną na stanowisku archeologicznym Perperikon.

Część 4 · Główny okres: Starożytność

Wino i płomień

Archeolodzy opisują owalną salę z okrągłym skalnym ołtarzem, miejscem składania darów lub ofiar. Istnieje sporna hipoteza, że była to wyrocznia Dionizosa, boga związanego z winem. Wyrocznia to miejsce, w którym ludzie szukali przepowiedni.

Pewna legenda opowiada o Gajuszu Oktawiuszu, ojcu przyszłego cesarza Augusta. Kapłani przepowiadają władzę jego syna na podstawie płomienia wina na ołtarzu. Opowieść porównuje ten znak ze znakiem Aleksandra Wielkiego. Nie wymienia jednak Perperikonu. Nie dowodzi, że Gajusz Oktawiusz lub Aleksander tu przybyli.

Posłuchaj sceny · 4

Głos syntetyczny · 0:35
Źródła · 4
  1. Pia Guldager Bilde; Birgitte Bøgh; Søren Handberg; Jakob Munk Højte; Jens Nieling; Tatiana Smekalova; Vladimir Stolba Archaeology in the Black Sea Region in Classical Antiquity 1993–2007: Thracian inland sites PDF Archaeological Reports · 2008 · 54 · 123–124
  2. Agence France-Presse; interview with excavation director Nikolay Ovcharov Oracle of Dionysus found in Bulgaria? eKathimerini · 2003
  3. Йордан Илиев Родопите и прорицалището на Дионис в Древна Тракия PDF Докторантски и постдокторантски четения 2011. ИФ–94. Софийски университет „Св. Климент Охридски“; съст. Антоан Тонев, Антоанета Петкова, Цветелина Харалампиева · 2013 · 5–22
  4. Gaius Suetonius Tranquillus; English translation J. C. Rolfe The Lives of the Caesars, Volume I: Augustus Loeb Classical Library 31; William Heinemann / Macmillan; digital transcription Bill Thayer, LacusCurtius, University of Chicago · 1913 · Augustus 94

Część 5 · Główny okres: Starożytność

Zadanie: co wiemy

Co możemy powiedzieć o słynnej wyroczni?

  1. Związek z Perperikonem jest sporną hipotezą.
  2. Okrągłe zagłębienie wskazuje świątynię Dionizosa.
  3. Swetoniusz wymienia Perperikon.
Dlaczego?

Owczarow proponuje ten związek; Iliew kwestionuje jego podstawy. Sama skalna budowla nie wskazuje, jakiemu bóstwu służyła.

Poprawnie · Związek z Perperikonem jest sporną hipotezą.

  1. Йордан Илиев Родопите и прорицалището на Дионис в Древна Тракия PDF Докторантски и постдокторантски четения 2011. ИФ–94. Софийски университет „Св. Климент Охридски“; съст. Антоан Тонев, Антоанета Петкова, Цветелина Харалампиева · 2013 · 5–22
  2. Agence France-Presse; interview with excavation director Nikolay Ovcharov Oracle of Dionysus found in Bulgaria? eKathimerini · 2003
  3. Pia Guldager Bilde; Birgitte Bøgh; Søren Handberg; Jakob Munk Højte; Jens Nieling; Tatiana Smekalova; Vladimir Stolba Archaeology in the Black Sea Region in Classical Antiquity 1993–2007: Thracian inland sites PDF Archaeological Reports · 2008 · 54 · 123–124
  4. Gaius Suetonius Tranquillus; English translation J. C. Rolfe The Lives of the Caesars, Volume I: Augustus Loeb Classical Library 31; William Heinemann / Macmillan; digital transcription Bill Thayer, LacusCurtius, University of Chicago · 1913 · Augustus 94

Posłuchaj sceny · 5

Głos syntetyczny · 0:03
Źródła · 4
  1. Йордан Илиев Родопите и прорицалището на Дионис в Древна Тракия PDF Докторантски и постдокторантски четения 2011. ИФ–94. Софийски университет „Св. Климент Охридски“; съст. Антоан Тонев, Антоанета Петкова, Цветелина Харалампиева · 2013 · 5–22
  2. Agence France-Presse; interview with excavation director Nikolay Ovcharov Oracle of Dionysus found in Bulgaria? eKathimerini · 2003
  3. Pia Guldager Bilde; Birgitte Bøgh; Søren Handberg; Jakob Munk Højte; Jens Nieling; Tatiana Smekalova; Vladimir Stolba Archaeology in the Black Sea Region in Classical Antiquity 1993–2007: Thracian inland sites PDF Archaeological Reports · 2008 · 54 · 123–124
  4. Gaius Suetonius Tranquillus; English translation J. C. Rolfe The Lives of the Caesars, Volume I: Augustus Loeb Classical Library 31; William Heinemann / Macmillan; digital transcription Bill Thayer, LacusCurtius, University of Chicago · 1913 · Augustus 94
Kamienny dysk z dwoma otworami na stanowisku archeologicznym Perperikon.

Część 6 · Główny okres: Starożytność

Kamienny dysk z dwoma otworami

Przed tobą kamienny dysk z dwoma otworami. Jeden znajduje się blisko środka, drugi u góry po prawej. Zdjęcie nie pokazuje, kiedy wykonano dysk ani czy zawsze tu stał.

W 46 r. n.e. królestwo trackie stało się rzymską prowincją, obszarem pod władzą Rzymu. W Perperikonie wznoszono budynki publiczne i świątynie. Nie oznacza to, że każdy kamień na zdjęciu jest rzymski. Za dyskiem widać mur z osobnych bloków. Do ustalenia daty potrzebne są znaleziska i ich kontekst wykopaliskowy.

1 · Otwór pośrodku
Przez otwór widać jasną powierzchnię za dyskiem.
2 · Drugi otwór
Drugi otwór widać w prawym górnym rogu. Jego funkcja nie została potwierdzona.
3 · Mur z bloków
Za dyskiem znajduje się mur z oddzielnych kamiennych bloków. Na podstawie tego zdjęcia nie można ustalić jego daty.

Posłuchaj sceny · 6

Głos syntetyczny · 0:32
Źródła · 3
  1. Kritzolina Archaeological complex of Perperikon 08.jpg Wikimedia Commons · 2018
  2. Николай Овчаров; national tourism portal BulgariaTravel (host) От свещения Перперикон до царствения Търновград PDF BulgariaTravel, cultural tourism brochure · 4–5
  3. Taner Güler “The Rugged Jaw of The Sea”: A Coastal Settlement of Salmydessos in Eastern Thrace Septem Artes · 2025 · 3 · 47–61
Kamienny mur na wzgórzu na stanowisku archeologicznym Perperikon.

Część 7 · Główny okres: Starożytność

Kościoły i twierdza

W późnej starożytności budowano tu chrześcijańskie kościoły. W 2016 r. prowadzący wykopaliska odsłonili dużą bazylikę w dzielnicy południowej. Ta bazylika to kościół z trzema podłużnymi częściami zwanymi nawami.

Wzgórze było użytkowane także w następnych wiekach. Według artykułu naukowego Osmanowie zdobyli twierdzę na początku lat 60. XIV wieku. Dokładny rok jest sporny. Artykuł donosi o ciężkim oblężeniu. Po nim żołnierze strzegli twierdzy do początku XV wieku.

Fotografia pokazuje wykute pomieszczenie. Aby nazwać je słynną wyrocznią, potrzeba innych dowodów.

Posłuchaj sceny · 7

Głos syntetyczny · 0:37
Źródła · 4
  1. Николай Овчаров; national tourism portal BulgariaTravel (host) От свещения Перперикон до царствения Търновград PDF BulgariaTravel, cultural tourism brochure · 4–5
  2. Николай Овчаров Перперикон след Перперикон. Към историята на османското завоевание на Балканите / Perperikon after Perperikon. On the History of the Ottoman Conquest of the Balkans Годишник на Историческия факултет на ВТУ „Св. св. Кирил и Методий“ · 2021 · 5 · 83–107
  3. Българско национално радио; интервю с Николай Овчаров Перперикон – един от най-популярните български археологически обекти в чуждите медии Радио България: История и вяра · 2010
  4. Николай Димитров Овчаров; НАИМ–БАН Индивидуален отчет: резултати от научната дейност, §1.1 PDF Национален археологически институт с музей: Годишен отчет за 2016 г. София · 2017 · 151–152

Część 8 · Główny okres: Starożytność

Zadanie: uporządkuj wydarzenia

Ułóż od najwcześniejszego do najpóźniejszego.

  1. Tracja staje się rzymską prowincją
  2. Powstają chrześcijańskie kościoły
  3. Podbój osmański
  4. Rozpoczynają się współczesne wykopaliska
Dlaczego?

Najpierw utworzono rzymską prowincję. Opisane kościoły zbudowano wieki później. Następnie doszło do podboju osmańskiego i rozpoczął się współczesny program wykopalisk.

Prawidłowa kolejność

  1. Tracja staje się rzymską prowincją
  2. Powstają chrześcijańskie kościoły
  3. Podbój osmański
  4. Rozpoczynają się współczesne wykopaliska
  1. Николай Овчаров; national tourism portal BulgariaTravel (host) От свещения Перперикон до царствения Търновград PDF BulgariaTravel, cultural tourism brochure · 4–5
  2. Николай Овчаров Перперикон след Перперикон. Към историята на османското завоевание на Балканите / Perperikon after Perperikon. On the History of the Ottoman Conquest of the Balkans Годишник на Историческия факултет на ВТУ „Св. св. Кирил и Методий“ · 2021 · 5 · 83–107
  3. Pia Guldager Bilde; Birgitte Bøgh; Søren Handberg; Jakob Munk Højte; Jens Nieling; Tatiana Smekalova; Vladimir Stolba Archaeology in the Black Sea Region in Classical Antiquity 1993–2007: Thracian inland sites PDF Archaeological Reports · 2008 · 54 · 123–124
  4. Taner Güler “The Rugged Jaw of The Sea”: A Coastal Settlement of Salmydessos in Eastern Thrace Septem Artes · 2025 · 3 · 47–61
  5. Николай Димитров Овчаров; НАИМ–БАН Индивидуален отчет: резултати от научната дейност, §1.1 PDF Национален археологически институт с музей: Годишен отчет за 2016 г. София · 2017 · 151–152

Posłuchaj sceny · 8

Głos syntetyczny · 0:03
Źródła · 5
  1. Николай Овчаров; national tourism portal BulgariaTravel (host) От свещения Перперикон до царствения Търновград PDF BulgariaTravel, cultural tourism brochure · 4–5
  2. Николай Овчаров Перперикон след Перперикон. Към историята на османското завоевание на Балканите / Perperikon after Perperikon. On the History of the Ottoman Conquest of the Balkans Годишник на Историческия факултет на ВТУ „Св. св. Кирил и Методий“ · 2021 · 5 · 83–107
  3. Pia Guldager Bilde; Birgitte Bøgh; Søren Handberg; Jakob Munk Højte; Jens Nieling; Tatiana Smekalova; Vladimir Stolba Archaeology in the Black Sea Region in Classical Antiquity 1993–2007: Thracian inland sites PDF Archaeological Reports · 2008 · 54 · 123–124
  4. Taner Güler “The Rugged Jaw of The Sea”: A Coastal Settlement of Salmydessos in Eastern Thrace Septem Artes · 2025 · 3 · 47–61
  5. Николай Димитров Овчаров; НАИМ–БАН Индивидуален отчет: резултати от научната дейност, §1.1 PDF Национален археологически институт с музей: Годишен отчет за 2016 г. София · 2017 · 151–152

Część 9 · Główny okres: Starożytność

Zadanie: połącz

Połącz każde świadectwo z tym, co nam pokazuje.

  1. Zdjęcie zagłębienia z wodą · Widoczna woda, niepotwierdzona funkcja
  2. Zdjęcie kamiennego dysku · Dwa otwory, brak pewnej daty
  3. Opowieść Swetoniusza · Legendarna przepowiednia, bez nazwy Perperikon
Dlaczego?

Zdjęcie pokazuje wodę, ale samo nie dowodzi przeznaczenia zagłębienia. Zdjęcie pokazuje otwory, ale nie pozwala datować dysku. Przekaz pisemny zachowuje legendę, a nie adres wyroczni.

  1. Kritzolina Archaeological complex of Perperikon 08.jpg Wikimedia Commons · 2018
  2. Kritzolina Archaeological complex of Perperikon 10.jpg Wikimedia Commons · 2018
  3. Община Кърджали / Municipality of Kardzhali Водохранилище / Water reservoir Visit Kardzhali: official municipal tourism portal
  4. Gaius Suetonius Tranquillus; English translation J. C. Rolfe The Lives of the Caesars, Volume I: Augustus Loeb Classical Library 31; William Heinemann / Macmillan; digital transcription Bill Thayer, LacusCurtius, University of Chicago · 1913 · Augustus 94

Posłuchaj sceny · 9

Głos syntetyczny · 0:04
Źródła · 4
  1. Kritzolina Archaeological complex of Perperikon 08.jpg Wikimedia Commons · 2018
  2. Kritzolina Archaeological complex of Perperikon 10.jpg Wikimedia Commons · 2018
  3. Община Кърджали / Municipality of Kardzhali Водохранилище / Water reservoir Visit Kardzhali: official municipal tourism portal
  4. Gaius Suetonius Tranquillus; English translation J. C. Rolfe The Lives of the Caesars, Volume I: Augustus Loeb Classical Library 31; William Heinemann / Macmillan; digital transcription Bill Thayer, LacusCurtius, University of Chicago · 1913 · Augustus 94

Nowe znalezisko w twojej kolekcji

Widoczne pozostałości i ich interpretacje to różne rodzaje wiedzy.

SozopolBóg, który opuścił miastoZobaczcie, jak ludzie żyli i pracowali w innej epoce.Cerkiew Bojańska · BojanaTwarze BojanyCzworoewangelia Iwana Aleksandra · LondynCar między kartami

Osoby z tej historii

SwetoniuszAugustGajusz OktawiuszAleksander Wielki

Źródła

  1. Agence France-Presse; interview with excavation director Nikolay Ovcharov Oracle of Dionysus found in Bulgaria? eKathimerini · 2003
  2. Pia Guldager Bilde; Birgitte Bøgh; Søren Handberg; Jakob Munk Højte; Jens Nieling; Tatiana Smekalova; Vladimir Stolba Archaeology in the Black Sea Region in Classical Antiquity 1993–2007: Thracian inland sites PDF Archaeological Reports · 2008 · 54 · 123–124
  3. Българско национално радио; интервю с Николай Овчаров Перперикон – един от най-популярните български археологически обекти в чуждите медии Радио България: История и вяра · 2010
  4. Община Кърджали / Municipality of Kardzhali Водохранилище / Water reservoir Visit Kardzhali: official municipal tourism portal
  5. Taner Güler “The Rugged Jaw of The Sea”: A Coastal Settlement of Salmydessos in Eastern Thrace Septem Artes · 2025 · 3 · 47–61
  6. Йордан Илиев Родопите и прорицалището на Дионис в Древна Тракия PDF Докторантски и постдокторантски четения 2011. ИФ–94. Софийски университет „Св. Климент Охридски“; съст. Антоан Тонев, Антоанета Петкова, Цветелина Харалампиева · 2013 · 5–22
  7. Николай Димитров Овчаров; НАИМ–БАН Индивидуален отчет: резултати от научната дейност, §1.1 PDF Национален археологически институт с музей: Годишен отчет за 2016 г. София · 2017 · 151–152
  8. Georgi Nekhrizov; National Archaeological Institute with Museum, BAS Curriculum Vitae PDF NAIM–BAS
  9. Николай Овчаров Перперикон след Перперикон. Към историята на османското завоевание на Балканите / Perperikon after Perperikon. On the History of the Ottoman Conquest of the Balkans Годишник на Историческия факултет на ВТУ „Св. св. Кирил и Методий“ · 2021 · 5 · 83–107
  10. Kritzolina Archaeological complex of Perperikon 08.jpg Wikimedia Commons · 2018
  11. Kritzolina Archaeological complex of Perperikon 10.jpg Wikimedia Commons · 2018
  12. Gaius Suetonius Tranquillus; English translation J. C. Rolfe The Lives of the Caesars, Volume I: Augustus Loeb Classical Library 31; William Heinemann / Macmillan; digital transcription Bill Thayer, LacusCurtius, University of Chicago · 1913 · Augustus 94
  13. Николай Овчаров; national tourism portal BulgariaTravel (host) От свещения Перперикон до царствения Търновград PDF BulgariaTravel, cultural tourism brochure · 4–5
  14. Wikimedia geographical database contributors Perperikon

Ilustracje

Kritzolina · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Kritzolina, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Site today. Original file, unmodified. Cut-out detail; background removed.

Kritzolina · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Kritzolina, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Site today. Original file, unmodified. Processed image.

Kritzolina · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Kritzolina, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Site today. Original file, unmodified. Processed image.

Kritzolina · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Kritzolina, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Site today. Original file, unmodified. Processed image.

Kritzolina · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Kritzolina, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Site today. Original file, unmodified. Processed image.

Kritzolina · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Photo: Kritzolina, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Site today. Original file, unmodified. Processed image.

Kontekst geograficzny bez granic historycznych

Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso · Domena publiczna · Natural Earth

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso