Historia BułgariiHistoria Bułgarii
Wycięty detal; tło usunięte. Historyczna reprodukcja drukowana płyty z German z trzema krzyżami i krótką inskrypcją.
Inskrypcja rodzinna

Samuel · Pierwsze carstwo

Samuel: jak przetrwać niemal czterdzieści lat

Jak Samuel opierał się tak długo?

10 scen · 4 minuty · Źródła · 19

ZacznijSłuchaj

Kamienna inskrypcja zachowuje imiona jednej rodziny. Na monecie widzimy Bazylego II, przeciwnika Samuela. Klęska pod Kleidion nie oznacza końca państwa.

Miniatura z Psałterza Bazylego II, XI wiek, Wenecja, Biblioteca Nazionale Marciana, gr.Z.17, fol.3r. Wizerunek władzy, nie przedstawienie Kleidionu.

Część 1 · Pierwsze carstwo

Samuel staje na czele wojsk

W 971 r. Bizantyńczycy zdobywają Presław, stolicę państwa bułgarskiego. Wydaje się, że część ziem na południowym zachodzie pozostaje poza kontrolą Bizancjum. W kolejnych latach Samuel i jego bracia stają na czele walki. Od około 976 r. do jego śmierci w 1014 r. mija niemal czterdzieści lat.

Przeciwnikiem jest Bizancjum: tak nazywamy wschodnie cesarstwo rzymskie ze stolicą w Konstantynopolu. Jego cesarzem jest Bazyli II. Samuel najpierw dowodzi wojskami, a później zostaje carem. Jak jego państwo przetrwało tak długo?

Posłuchaj sceny · 1

Głos syntetyczny · 0:36
Źródła · 4
  1. Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung Das Erste bulgarische Reich. Eine frühmittelalterliche Großmacht zwischen Byzanz und dem Abendland PDF Online-Handbuch zur Geschichte Südosteuropas, Band 1: Herrschaft und Politik in Südosteuropa bis 1800 · 2016 · 1–44
  2. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Samuel (#26983) Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database
  3. National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences Излезе от печат каталогът към изложбата „Цар Самуил († 1014) в битка за България“ NAIM-BAS, news, 29 October · 2014
  4. Unknown medieval artist File:BasilII.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
Współczesny wieczorny widok fortyfikacji z oświetleniem i współczesną flagą. Nie odtwarza ich wyglądu za czasów Samuela.
Współczesne zdjęcie pozostałości bazyliki: murów, łuków i części ołtarzowej bez zachowanego pełnego dachu.
Kontekst geograficzny bez granic historycznychKontekst geograficzny bez granic historycznych1234
Kontekst geograficzny bez granic historycznych

Część 2 · Pierwsze carstwo

Pałace nad dwoma jeziorami

Spójrz na Ochrydę i Prespę, dwa ośrodki nad jeziorami. W Ochrydzie znajdują się carskie pałace i skarbiec, czyli miejsce przechowywania bogactw władców. Twierdza stoi na wzgórzu. Prespa jest również carską rezydencją, miejscem, gdzie władca mieszka i rządzi. Wznosi się tam wielka cerkiew św. Achillesa.

Dwór carski tworzą władca i ludzie, którzy pomagają mu rządzić. W razie zagrożenia mogą się oni prawdopodobnie przemieszczać między tymi ośrodkami.

Posłuchaj sceny · 2

Głos syntetyczny · 0:30
Źródła · 4
  1. Victor Petrov [Виктор Петров] Последните държавни средища на ранносредновековна България (края на X – началото на XI в.) PDF The Obscured Balkans Journal · 2024 · 1 · 119–137
  2. Predrag Komatina The Diocesan Structure of the Archbishopric of Ohrid in the Charters of Basil II: Historical Development until the Early 11th Century PDF Zbornik radova Vizantološkog instituta · 2023 · 60 · 789–821
  3. Petar Milošević File:Samuil's Fortress in Ohrid (Самуилова тврђава у Охриду).jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  4. StanTravels File:View of Basilica from the church entrance.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
Historyczna reprodukcja drukowana płyty z German z trzema krzyżami i krótką inskrypcją.

Część 3 · Pierwsze carstwo

Trzy krzyże i imiona rodziny

Na kamieniu są trzy krzyże. Samuel zamawia obok nich krótki napis ku pamięci zmarłych bliskich. To jego ojciec Mikołaj, matka Rypsymia i brat Dawid. Inskrypcja pochodzi z lat 992–993. Znaleziono ją we wsi German nad Prespą.

Oglądamy wydany drukiem w 1899 r. wizerunek płyty. Sama płyta jest świadectwem z czasów Samuela.

1 · Krzyż
Jeden z trzech krzyży wyrytych na płycie.
2 · Środkowy krzyż
To środkowy z trzech krzyży. Nie wiemy, czy każdy krzyż odnosi się do konkretnego członka rodziny.
3 · Krótka inskrypcja
Tekst upamiętnia Nikołę, Ripsimię i Dawida. Punkt wskazuje pole tekstowe, a nie konkretne imię.

Posłuchaj sceny · 3

Głos syntetyczny · 0:26
Źródła · 4
  1. Predrag Komatina The Diocesan Structure of the Archbishopric of Ohrid in the Charters of Basil II: Historical Development until the Early 11th Century PDF Zbornik radova Vizantološkog instituta · 2023 · 60 · 789–821
  2. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Samuel (#26983) Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database
  3. National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences The official opening of the exhibition “Tsar Samuel († 1014) in a battle for Bulgaria” is coming up NAIM-BAS, news,7 October · 2014
  4. Fyodor Uspensky File:SamuilUspenskyBGHistory.png Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
Obie strony jednej złotej monety, około 1005–1025 roku. Po lewej Chrystus, po prawej dwaj cesarze z krzyżem.

Część 4 · Pierwsze carstwo

Dwaj cesarze na monecie

Na złotej monecie przedstawiono Bazylego II i Konstantyna VIII. Obaj są cesarzami. Między nimi znajduje się krzyż. To niewielki przedmiot z państwa przeciwnika, a nie bułgarska moneta Samuela.

1 · Awers
Postać po lewej to Chrystus, a nie trzeci cesarz.
2 · Bazyli II
Bazyli znajduje się po lewej stronie krzyża. Po prawej jest Konstantyn VIII. Obaj nosili tytuł cesarski jednocześnie.
3 · Krzyż między władcami
Dwaj cesarze trzymają długi krzyż. Zdjęcie przedstawia obie strony jednego przedmiotu.

Posłuchaj sceny · 4

Głos syntetyczny · 0:13
Źródła · 4
  1. Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com File:Histamenon of Basil II & Constantine VIII.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  2. Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung Das Erste bulgarische Reich. Eine frühmittelalterliche Großmacht zwischen Byzanz und dem Abendland PDF Online-Handbuch zur Geschichte Südosteuropas, Band 1: Herrschaft und Politik in Südosteuropa bis 1800 · 2016 · 1–44
  3. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Samuel (#26983) Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database
  4. Paul Stephenson Basil II Boulgaroktonos: the origins of a legend PDF Βυζάντιο και Βούλγαροι (1018–1185). Διεθνή Συμπόσια 18. Athens: National Hellenic Research Foundation, Institute for Byzantine Research · 2008 · 39–49

Część 5 · Pierwsze carstwo

Wojsko Bazylego w przełęczy

Wojna przynosi zwycięstwa i porażki obu stronom. W 986 r. Bułgarzy rozbijają wojsko Bazylego pod Bramą Trajana. Przełęcz górska to wąska droga między wzniesieniami. Takie miejsce może utrudnić przemarsz dużej armii. Później Bizantyńczycy odbierają twierdze i miasta. Samuel również atakuje.

Posłuchaj sceny · 5

Głos syntetyczny · 0:21
Źródła · 2
  1. Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung Das Erste bulgarische Reich. Eine frühmittelalterliche Großmacht zwischen Byzanz und dem Abendland PDF Online-Handbuch zur Geschichte Südosteuropas, Band 1: Herrschaft und Politik in Südosteuropa bis 1800 · 2016 · 1–44
  2. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Samuel (#26983) Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database

Część 6 · Pierwsze carstwo

Zadanie: czyja to moneta

Których dwóch władców przedstawiono razem na monecie?

  1. Samuel i Dawid
  2. Bazyli II i Konstantyn VIII
  3. Samuel i Bazyli II
Dlaczego?

To bizantyńska moneta z dwoma cesarzami, Bazylim II i Konstantynem VIII.

Poprawnie · Bazyli II i Konstantyn VIII

  1. Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com File:Histamenon of Basil II & Constantine VIII.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected

Posłuchaj sceny · 6

Głos syntetyczny · 0:03
Źródła · 1
  1. Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com File:Histamenon of Basil II & Constantine VIII.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
Współczesny krajobraz gór widzianych od strony Kerkini. Nie przedstawia pola bitwy ani dokładnej trasy obejścia.

Część 7 · Pierwsze carstwo

Żołnierze obchodzą zaporę

W 1014 r. Samuel zagradza drogę pod Kleidion, w pobliżu dzisiejszej wsi Klucz i pasma Bełasica. Bizantyński dowódca Nicefor Ksifiasz obchodzi obronę. Jego żołnierze atakują Bułgarów od tyłu. Wojsko bułgarskie zostaje rozbite; przyjmuje się datę 29 lipca.

Według późniejszej relacji Bazyli rozkazuje oślepić wziętych do niewoli żołnierzy. Nie wiemy na pewno, ilu ludzi ucierpiało i czy wszystko wydarzyło się w ten sposób. Według tej samej późniejszej relacji syn Samuela, Gabriel Radomir, pomaga mu się uratować.

Posłuchaj sceny · 7

Głos syntetyczny · 0:35
Źródła · 8
  1. National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences Излезе от печат каталогът към изложбата „Цар Самуил († 1014) в битка за България“ NAIM-BAS, news, 29 October · 2014
  2. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Nikephoros (#25661), Xiphias Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database
  3. Marilia Lykaki The Byzantine masculinity at war: An approach on the manliness of the army in the Middle Byzantine Era PDF Byzantion Nea Hellás · 2020 · 229–253
  4. Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung Das Erste bulgarische Reich. Eine frühmittelalterliche Großmacht zwischen Byzanz und dem Abendland PDF Online-Handbuch zur Geschichte Südosteuropas, Band 1: Herrschaft und Politik in Südosteuropa bis 1800 · 2016 · 1–44
  5. Paul Stephenson The legend of Basil the Bulgar-slayer Byzantine and Modern Greek Studies · 2000 · 24 · 102–132
  6. Paul Stephenson Basil II Boulgaroktonos: the origins of a legend PDF Βυζάντιο και Βούλγαροι (1018–1185). Διεθνή Συμπόσια 18. Athens: National Hellenic Research Foundation, Institute for Byzantine Research · 2008 · 39–49
  7. John Skylitzes; Ioannes Thurn (editor) Ioannis Scylitzae Synopsis Historiarum Corpus Fontium Historiae Byzantinae. Berlin: De Gruyter · 1973 · 5 · 348–349 (Kleidion); 353,358–359 (Ohrid)
  8. Anton Lefterov File:View of Belasica mountain range from Lake Kerkini.JPG Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected

Część 8 · Pierwsze carstwo

Zadanie: uporządkuj wydarzenia w czasie

Uporządkuj wydarzenia od najwcześniejszego.

  1. Zwycięstwo pod Bramą Trajana
  2. Inskrypcja rodzinna
  3. Klęska pod Kleidion
Dlaczego?

Zwycięstwo z 986 r. poprzedza inskrypcję, a bitwa z 1014 r. następuje po niej.

Prawidłowa kolejność

  1. Zwycięstwo pod Bramą Trajana
  2. Inskrypcja rodzinna
  3. Klęska pod Kleidion
  1. Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung Das Erste bulgarische Reich. Eine frühmittelalterliche Großmacht zwischen Byzanz und dem Abendland PDF Online-Handbuch zur Geschichte Südosteuropas, Band 1: Herrschaft und Politik in Südosteuropa bis 1800 · 2016 · 1–44
  2. Predrag Komatina The Diocesan Structure of the Archbishopric of Ohrid in the Charters of Basil II: Historical Development until the Early 11th Century PDF Zbornik radova Vizantološkog instituta · 2023 · 60 · 789–821

Posłuchaj sceny · 8

Głos syntetyczny · 0:03
Źródła · 2
  1. Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung Das Erste bulgarische Reich. Eine frühmittelalterliche Großmacht zwischen Byzanz und dem Abendland PDF Online-Handbuch zur Geschichte Südosteuropas, Band 1: Herrschaft und Politik in Südosteuropa bis 1800 · 2016 · 1–44
  2. Predrag Komatina The Diocesan Structure of the Archbishopric of Ohrid in the Charters of Basil II: Historical Development until the Early 11th Century PDF Zbornik radova Vizantološkog instituta · 2023 · 60 · 789–821
Inskrypcja z Bitoli na płycie w dwóch dużych częściach, w muzealnej gablocie. Zwykle łączona z Iwanem Władysławem.
Marmurowa muzealna kopia inskrypcji z Bitoli w Sofii; nie jest to oryginalna płyta.

Część 9 · Pierwsze carstwo

Następcy kontynuują wojnę

Samuel umiera jesienią 1014 r. Wojna trwa dalej. Po Samuelu rządzi jego syn Gabriel Radomir. Następnie zabija go jego kuzyn Jan Władysław i obejmuje tron.

Jan Władysław ginie podczas ataku na miasto Dyrrachium w 1018 r. Następnie wielu bułgarskich dowódców uznaje władzę Bazylego. Pierwsze państwo bułgarskie traci niezależność. Przegrana bitwa i koniec państwa to różne wydarzenia.

Posłuchaj sceny · 9

Głos syntetyczny · 0:26
Źródła · 6
  1. Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung Das Erste bulgarische Reich. Eine frühmittelalterliche Großmacht zwischen Byzanz und dem Abendland PDF Online-Handbuch zur Geschichte Südosteuropas, Band 1: Herrschaft und Politik in Südosteuropa bis 1800 · 2016 · 1–44
  2. Predrag Komatina The Diocesan Structure of the Archbishopric of Ohrid in the Charters of Basil II: Historical Development until the Early 11th Century PDF Zbornik radova Vizantološkog instituta · 2023 · 60 · 789–821
  3. National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences The official opening of the exhibition “Tsar Samuel († 1014) in a battle for Bulgaria” is coming up NAIM-BAS, news,7 October · 2014
  4. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Samuel (#26983) Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database
  5. Протогер File:Bitola Inscription, Museum of Bitola.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  6. Bin im Garten File:National Historical Museum of Bulgaria PD 2012 024.JPG Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected

Część 10 · Pierwsze carstwo

Zadanie: połącz

Połącz osobę z jej działaniem w opowieści.

  1. Samuel · Zamawia inskrypcję rodzinną
  2. Bazyli II · Na monecie z Konstantynem VIII
  3. Nicefor Ksifiasz · Obchodzi obronę pod Kleidion
Dlaczego?

Inskrypcja zachowuje pamięć o rodzinie Samuela. Moneta przedstawia dwóch cesarzy bizantyńskich. Ksifiasz jest dowódcą, który przeprowadził obejście.

  1. Predrag Komatina The Diocesan Structure of the Archbishopric of Ohrid in the Charters of Basil II: Historical Development until the Early 11th Century PDF Zbornik radova Vizantološkog instituta · 2023 · 60 · 789–821
  2. Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com File:Histamenon of Basil II & Constantine VIII.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  3. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Nikephoros (#25661), Xiphias Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database

Posłuchaj sceny · 10

Głos syntetyczny · 0:03
Źródła · 3
  1. Predrag Komatina The Diocesan Structure of the Archbishopric of Ohrid in the Charters of Basil II: Historical Development until the Early 11th Century PDF Zbornik radova Vizantološkog instituta · 2023 · 60 · 789–821
  2. Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com File:Histamenon of Basil II & Constantine VIII.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  3. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Nikephoros (#25661), Xiphias Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database

Nowe znalezisko w twojej kolekcji

Twierdze i przemieszczanie dworu carskiego prawdopodobnie ułatwiały opór. Bizancjum było również zajęte wojnami wewnętrznymi. Po klęsce w 1014 r. państwo bułgarskie stawiało opór do 1018 r.

Ceramiczna ikona z Presławia · PresławŚwięty z płytekPorównajcie wizerunki i wierzenia z innej historii.Georgi Iwanow · BajkonurNa orbitę, bez dokowaniaJeździec z Madary · MadaraJeździec nad ścieżką

Osoby z tej historii

SamuelChrystusBazyli IIKonstantyn VIIIGabriel RadomirIwan WładysławMikołajRypsymiaDawidMojżeszAaronNicefor KsifiasŚwięty AchillesSamuel · Władcy

Źródła

  1. Predrag Komatina The Diocesan Structure of the Archbishopric of Ohrid in the Charters of Basil II: Historical Development until the Early 11th Century PDF Zbornik radova Vizantološkog instituta · 2023 · 60 · 789–821
  2. Marilia Lykaki The Byzantine masculinity at war: An approach on the manliness of the army in the Middle Byzantine Era PDF Byzantion Nea Hellás · 2020 · 229–253
  3. Unknown medieval artist File:BasilII.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  4. Anton Lefterov File:View of Belasica mountain range from Lake Kerkini.JPG Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  5. Протогер File:Bitola Inscription, Museum of Bitola.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  6. Bin im Garten File:National Historical Museum of Bulgaria PD 2012 024.JPG Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  7. Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com File:Histamenon of Basil II & Constantine VIII.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  8. Fyodor Uspensky File:SamuilUspenskyBGHistory.png Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  9. Petar Milošević File:Samuil's Fortress in Ohrid (Самуилова тврђава у Охриду).jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  10. StanTravels File:View of Basilica from the church entrance.jpg Wikimedia Commons; imageinfo API metadata and image inspected
  11. National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences Излезе от печат каталогът към изложбата „Цар Самуил († 1014) в битка за България“ NAIM-BAS, news, 29 October · 2014
  12. National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences The official opening of the exhibition “Tsar Samuel († 1014) in a battle for Bulgaria” is coming up NAIM-BAS, news,7 October · 2014
  13. Victor Petrov [Виктор Петров] Последните държавни средища на ранносредновековна България (края на X – началото на XI в.) PDF The Obscured Balkans Journal · 2024 · 1 · 119–137
  14. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Samuel (#26983) Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database
  15. Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Beate Zielke; Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften Nikephoros (#25661), Xiphias Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit, Zweite Abteilung (867–1025), online database
  16. John Skylitzes; Ioannes Thurn (editor) Ioannis Scylitzae Synopsis Historiarum Corpus Fontium Historiae Byzantinae. Berlin: De Gruyter · 1973 · 5 · 348–349 (Kleidion); 353,358–359 (Ohrid)
  17. Paul Stephenson The legend of Basil the Bulgar-slayer Byzantine and Modern Greek Studies · 2000 · 24 · 102–132
  18. Paul Stephenson Basil II Boulgaroktonos: the origins of a legend PDF Βυζάντιο και Βούλγαροι (1018–1185). Διεθνή Συμπόσια 18. Athens: National Hellenic Research Foundation, Institute for Byzantine Research · 2008 · 39–49
  19. Daniel Ziemann; Institut für Ost- und Südosteuropaforschung Das Erste bulgarische Reich. Eine frühmittelalterliche Großmacht zwischen Byzanz und dem Abendland PDF Online-Handbuch zur Geschichte Südosteuropas, Band 1: Herrschaft und Politik in Südosteuropa bis 1800 · 2016 · 1–44

Ilustracje

Fyodor Uspensky · Public domain · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Cut-out detail; background removed.

Nieznany średniowieczny artysta · Public domain · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Unknown medieval artist / Wikimedia Commons. Public domain. Miniature from the Psalter of Basil II, eleventh century, Venice, Biblioteca Nazionale Marciana, gr.Z.17, fol.3r. An image of authority, not a depiction of Kleidion. Processed image.

Petar Milošević · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Petar Milošević / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern evening view of the fortifications, with lighting and a modern flag. It does not reconstruct their appearance under Samuil. Processed image.

StanTravels · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

StanTravels / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern photograph of the basilica remains: walls, arches and sanctuary without a surviving complete roof. Processed image.

Fyodor Uspensky · Public domain · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Fyodor Uspensky / Wikimedia Commons. Public domain. Historical printed reproduction of the German slab with three crosses and a short inscription. Processed image.

Classical Numismatic Group, Inc. · CC BY-SA 2.5 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com / Wikimedia Commons. CC BY-SA 2.5. Both sides of one gold coin, circa 1005–1025. Christ at left; the two emperors with a cross at right. Processed image.

Anton Lefterov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Anton Lefterov / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. Modern landscape of the mountains seen from Kerkini. It does not show the battlefield or the exact flanking route. Processed image.

Протогер · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Протогер / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0. The Bitola inscription on a slab in two large pieces, in a museum case. Usually associated with Ivan Vladislav. Processed image.

Zdjęcie

Bin im Garten · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Bin im Garten / Wikimedia Commons. CC BY-SA 3.0. Museum copy of the Bitola inscription. Processed image.

Kontekst geograficzny bez granic historycznych

Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso · Domena publiczna · Natural Earth

Otwórz źródło

Pełne informacje o autorstwie

Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso