Jeździec nad ścieżką

Fotografia pokazuje relief wykuty w skałach koło Madary. Około 23 metrów nad ziemią jeździec zastygł nad powalonym lwem, a za koniem biegnie pies. Dlaczego ktoś wybrał tak wysoko położone miejsce dla tej sceny? Sam kamień nie wyjaśnia tej decyzji.

UNESCO datuje relief na początek VIII wieku. Katalog NAIM proponuje węższy przedział — lata 705–707. Wysokości nad ziemią nie należy mylić z wymiarami samej kompozycji: ma ona 2,60 metra wysokości i 3,10 metra szerokości. Z dołu najpierw widzimy postacie. Dopiero potem dostrzegamy otaczające je ślady pisma.

Inskrypcje są w języku greckim. Są uszkodzone; zachowały się pojedyncze słowa i fragmenty. W górnym tekście można odczytać imię Terweł. Beszewliew łączy ten tekst z pomocą, jakiej władca udzielił Justynianowi II, który w 705 r. odzyskał tron cesarski. Terweł otrzymał tytuł cezara.

Drugi tekst zachował fragmenty dotyczące wypłat w złocie, traktatów i wojny. Beszewliew odczytuje imię Krumesis i wiąże je z imionami Kormesij i Kormisosz; UNESCO używa imienia Kormisosz. To utożsamienie nie jest bezsporne. W trzecim tekście można odczytać imię Omurtag, ale według Beszewliewa pozostałe słowa nie pozwalają na pewne odtworzenie konkretnego wydarzenia. Luk nie należy wypełniać domysłami.

Czy patrzymy na Terweła? Beszewliew łączy relief z jego sukcesem w 705 r. W artykule z 1981 r. Sławi Donczew proponuje IX wiek i związek z Krumem. Różni się to od datowania na początek VIII wieku, przyjętego przez UNESCO. Donczew dopuszcza też połączenie różnych tradycji przedstawiania jeźdźców, podczas gdy Beszewliew odrzuca bezpośrednie utożsamienie ze starożytnymi jeźdźcami trackimi.

Na zdjęciu widzimy osobną starożytną płytę z jeźdźcem z muzeum w Burgasie. Służy ona do porównania, nie jest częścią zabytku w Madarze. Podobieństwo nie ustala tożsamości. Istnieje też podanie zapisane przez Beszewliewa: rzymski król z Pliski spadł ze skał podczas polowania. Opowieść ta wyjaśnia powstanie zabytku, ale pozostaje legendą. Nie należy jej mieszać ani z odczytanymi literami, ani z hipotezami naukowymi.

Dziś nie możemy odzyskać każdej utraconej litery. Erozja i pęknięcia dotykają zarówno postaci, jak i tekstu. W 1979 r. Jeździec z Madary został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To wyróżnienie nie usuwa trudności związanych z ochroną odsłoniętej skały.

Spójrzcie ponownie na trzy postacie. Pies podąża za koniem, lew jest powalony, jeździec zmierza w prawo. Inskrypcje dodają imiona i informacje o stosunkach między władcami, ale pozostawiają luki. Możemy już powiedzieć, co widzimy, co odczytują badacze i gdzie zaczyna się interpretacja. Ta różnica sprawia, że skała jest interesująca także przy kolejnym spojrzeniu.