Bulgaristan Tarihi
Fotoğraf
Biser Todorov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Müzede Peşev'e ait olduğu belirtilen Adler daktilo. Mektubun bu daktiloyla yazıldığına dair kanıt yoktur.
Tam kaynak bilgisi
Biser Todorov / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0. An Adler typewriter labelled in the museum as belonging to Peshev. No evidence establishes that it was used for the letter. Cut-out detail; background removed. Museum display
Bulgaristan ve 1943 sürgünleri · 20. yüzyıl
Peşev'in mektubu ve sürgünler
Neden bazıları kurtuldu, diğerleri kurtulamadı?
Bir mektup, bir heyet ve kilise protestoları eski sınırlardan yapılacak sürgünün durdurulmasına yardımcı olur. Aynı zamanda Bulgar yetkililer işgal altındaki topraklardan Yahudileri sürgün eder; Naziler neredeyse hepsini Treblinka'da öldürür.
Bölüm 1 · 20. yüzyıl
Yasa hakları ellerinden alıyor
Mart 1941'de Bulgaristan, Nazi Almanyası ile bir ittifak olan Mihver'e katılır. Naziler, Almanya'nın diktatörü Hitler'in takipçileridir. Yetkililer, kökenleri nedeniyle Yahudi olarak tanımladıkları insanlara zulmeder.
Bulgaristan'da Ulusu Koruma Yasası Yahudilerin haklarını sınırlar. Yetkililer onları kamu hizmetinden dışlar ve birçok mesleğe erişimlerini kısıtlar. Bu zulüm, onları zorla yerlerinden çıkarma planlarından önce başlar.
Kaynaklar · 3
- United States Holocaust Memorial Museum Bulgaria
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
- United States Holocaust Memorial Museum The Nazi Party
Bölüm 2 · 20. yüzyıl
20.000 kişi için anlaşma
Bulgaristan, Yunanistan ve Yugoslavya'nın işgal edilmiş bölgelerini, savaşta ele geçirilen toprakları yönetir. Bulgar kuralları yerel Yahudilerin Bulgar vatandaşlığı almasını engeller. Vatandaşlık, bir devlete hukuki bağlılıktır.
22 Şubat 1943'te Bulgar yetkili Aleksandır Belev ile Alman temsilci Theodor Dannecker, 20.000 Yahudi'nin sürgünü konusunda anlaşır. Bu, insanların zorla yerlerinden çıkarılması demektir. Plan, krallığın eski sınırları içindeki Yahudileri de tehdit eder. Bunlar, işgallerden önce krallığa ait topraklardır.
Kaynaklar · 2
- United States Holocaust Memorial Museum Bulgaria
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
Bölüm 3 · 20. yüzyıl
Evlerden kamplara
Sürgün, insanların zorla yerlerinden çıkarılması demektir. Mart 1943'te Bulgar polisi ve askerî birlikler işgal altındaki topraklarda Yahudi aileleri alıkoyar.
Trakya'dan onları toplama kampları üzerinden Lom ve Viyana'ya götürürler. Bu kamplarda insanlar, zorunlu yolculuğun bir sonraki aşamasından önce toplanır. Üsküp'te aileleri Monopol tütün deposuna kapatırlar. Ardından Alman yetkililere teslim ve Treblinka'ya nakil gelir.
- Üsküp · Yaklaşık konum
- Treblinka II · Yaklaşık konum
Kaynaklar · 2
- United States Holocaust Memorial Museum Bulgaria
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
Bölüm 4 · 20. yüzyıl
Görev: sürgün ne demektir
Bu hikâyede sürgün ne demektir?
Neden böyle?
Yetkililer aileleri alıkoyar ve istekleri dışında yerlerinden çıkarır. Vatandaşlık ayrı bir hukuki statüdür.
Doğru · İnsanların zorla yerlerinden çıkarılması.
Bölüm 5 · 20. yüzyıl
Köstendil'den dört kişi
Köstendil'de Yahudi sakinler hazırlanan tutuklamaları öğrenir ve yardım arar. Dört temsilci Sofya'ya gider. Meclis başkan yardımcısı Dimitar Peşev'e başvururlar. Peşev, parlamento oturumlarının yönetilmesine yardımcı olur.
Peşev Yahudi karşıtı yasayı desteklemiştir. Mart 1943'te sürgüne karşı çıkar. 9 Mart'ta İçişleri Bakanı Petır Gabrovski'den tutuklamaları durdurmasını ısrarla ister. Görüşmelerden sonra bakan bunları ertelemeyi kabul eder. Tehlike altındaki insanlar zaman kazanır. Ancak bütün planlar kesin olarak iptal edilmez.
Kaynaklar · 2
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
- Silent Heroes Memorial Center / German Resistance Memorial Center Foundation Dimitar Peshev
Bölüm 6 · 20. yüzyıl
Bir tarih ve el yazısıyla yazılmış isimler
El yazısıyla yazılmış isimlerin üzerindeki tarihe bak: 17 Mart 1943. Peşev, Başbakan Bogdan Filov'a sürgüne karşı bir mektup hazırlar. Hükûmeti destekleyen 42 milletvekili daha ona katılır. Milletvekilleri parlamentodaki temsilcilerdir.
Belgenin fotoğrafı mektubun tamamını değil, son sayfasını gösterir. Mektup, 9 Mart'ta tutuklamaların ertelenmesinden sonra yazılmıştır.
Peşev başkan yardımcılığı görevini kaybeder. Protestosu işgal altındaki topraklardan sürgünü durdurmaz. Mektup bir direnişe tanıklık eder, ancak tehlike altındaki herkesin artık korunduğu anlamına gelmez.
- 1 · Tarih
- Tarih 17 Mart 1943. Mektup, 9 Mart'ta tutuklamaların ertelenmesinden sonra yazılmıştır.
- 2 · İsimler
- Burada mektubu destekleyen milletvekillerinin isimleri yazılıdır. Fotoğraf tek başına her satırı kimin yazdığını ortaya koymaz.
- 3 · Arşiv damgası
- Sağ üst köşede bir arşiv işareti var. Bu, sürgün emri veya çarın onayının kanıtı değildir.
Kaynaklar · 5
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
- Lea Cohen File:DPeshev Letter.jpg
- Biser Todorov File:Typewriter "Adler".jpg
- Спасимир File:NHMB-Order Stara planina-Dimitar Peshev 01.JPG
- Николай Поппетров Една винаги актуална история. Спомените на Димитър Пешев и тяхното значение (Вместо предговор) PDF
Bölüm 7 · 20. yüzyıl
Görev: zamana göre sıralayın
En erken olaydan başlayarak sıralayın.
Neden böyle?
Önce 1941'deki ittifak gelir. 1943'te ise şubat anlaşması, 9 Mart'taki müdahale ve 17 Mart'taki mektup gelir.
Doğru sıralama
- Mihver ile ittifak
- Sürgün anlaşması
- Peşev'in bakana ısrarı
- Peşev'in mektubu
Bölüm 8 · 20. yüzyıl
Telgraf ve açık bir kapı
Yahudi temsilciler kilise liderlerinden de destek arar. Sofya Metropoliti Stefan, Çar III. Boris nezdinde girişimde bulunur. Metropolit, bir bölgedeki Ortodoks kiliselerini yönetir. Stefan, kilise ve manastırların zulüm görenleri barındırmaya hazır olduğunu bildirir.
Filibe'de Metropolit Kiril çara bir telgraf gönderir ve yerel polise başvurur. Telgraf, uzak bir yere hızla iletilen kısa bir mesajdır. Filibe'den sürgün emri iptal edildiğinde Kiril, haberi okulda alıkonulanlara bildirir.
Kaynaklar · 3
- Yad Vashem Two Bulgarian Clergymen Named as Righteous Among the Nations for Saving Jews during the Holocaust
- Liza Schwartz / Center for Jewish Art, Hebrew University of Jerusalem Gratitude Plaque to Patriarch Kiril and Exarch Stefan on the Gates of Bachkovo Monastery in Plovdiv, Bulgaria, 2009
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
Bölüm 9 · 20. yüzyıl
Treblinka'daki anıt
Eski sınırlar içindeki yaklaşık 48.000 Yahudi Nazi kamplarına gönderilmez. Ancak zulüm sürer. Yetkililer Yahudileri Sofya'dan taşraya sürer. Erkekler zorla çalıştırılır.
Bulgar yetkililer işgal altındaki topraklardan 11.000'den fazla Yahudi'yi sürgün eder. Neredeyse hepsi Naziler tarafından Treblinka'da öldürülür. Burası işgal altındaki Polonya'da bir imha kampıdır. İnsanlar oraya öldürülmek üzere götürülür.
Bugünkü anıt öldürülenleri hatırlatır. Onları hayatta kalanlarla birlikte anıyoruz.
- Treblinka II · Yaklaşık konum
Kaynaklar · 3
- United States Holocaust Memorial Museum Bulgaria
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
- Muzeum Treblinka Upamiętnienie
Bölüm 10 · 20. yüzyıl
Görev: kişileri ve eylemleri eşleştirin
Her kişiyi hikâyede anlatılan eylemle eşleştirin.
Neden böyle?
Peşev parlamentoda harekete geçer. Stefan Sofya'da girişimde bulunur ve barınak önerir. Kiril Filibe'de harekete geçer ve okulu ziyaret eder.
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
- Liza Schwartz / Center for Jewish Art, Hebrew University of Jerusalem Gratitude Plaque to Patriarch Kiril and Exarch Stefan on the Gates of Bachkovo Monastery in Plovdiv, Bulgaria, 2009
- Yad Vashem Two Bulgarian Clergymen Named as Righteous Among the Nations for Saving Jews during the Holocaust
Kaynaklar · 3
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
- Liza Schwartz / Center for Jewish Art, Hebrew University of Jerusalem Gratitude Plaque to Patriarch Kiril and Exarch Stefan on the Gates of Bachkovo Monastery in Plovdiv, Bulgaria, 2009
- Yad Vashem Two Bulgarian Clergymen Named as Righteous Among the Nations for Saving Jews during the Holocaust
Koleksiyonunuza yeni bir buluntu
Hem kurtarılan insanları hem de sürgün edilen toplulukları hatırlıyoruz. Hayatta kalmış olmaları, zulmü veya suçların sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Bu öyküdeki kişiler
Kaynaklar
- Liza Schwartz / Center for Jewish Art, Hebrew University of Jerusalem Gratitude Plaque to Patriarch Kiril and Exarch Stefan on the Gates of Bachkovo Monastery in Plovdiv, Bulgaria, 2009
- Lea Cohen File:DPeshev Letter.jpg
- Спасимир File:NHMB-Order Stara planina-Dimitar Peshev 01.JPG
- Biser Todorov File:Typewriter "Adler".jpg
- United States Holocaust Memorial Museum The Nazi Party
- Николай Поппетров Една винаги актуална история. Спомените на Димитър Пешев и тяхното значение (Вместо предговор) PDF
- Nadège Ragaru Contrasting Destinies: The Plight of Bulgarian Jews and the Jews in Bulgarian-occupied Greek and Yugoslav Territories during World War Two
- Silent Heroes Memorial Center / German Resistance Memorial Center Foundation Dimitar Peshev
- Muzeum Treblinka Upamiętnienie
- United States Holocaust Memorial Museum Bulgaria
- Yad Vashem Two Bulgarian Clergymen Named as Righteous Among the Nations for Saving Jews during the Holocaust
- Yad Vashem Righteous Among the Nations: Bulgaria PDF
Görseller
Fotoğraf
Biser Todorov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Müzede Peşev'e ait olduğu belirtilen Adler daktilo. Mektubun bu daktiloyla yazıldığına dair kanıt yoktur.
Tam kaynak bilgisi
Biser Todorov / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0. An Adler typewriter labelled in the museum as belonging to Peshev. No evidence establishes that it was used for the letter. Cut-out detail; background removed. Museum display
Arşiv
Bilinmeyen fotoğrafçı · Public domain · Wikimedia Commons
Dosya açıklamasına göre 1937'de Dimitar Peşev. Arşiv portresi.
Tam kaynak bilgisi
Unknown photographer / Wikimedia Commons / Public domain. Credited source: Yad Vashem. Processed image. Archive photograph
Arşiv
Bilinmeyen fotoğrafçı · Public domain · Wikimedia Commons
Makedonya Yahudilerinin sürgünü, 1943. Arşiv fotoğrafı. Bu karenin tam yeri ve günü burada belirlenmemiştir.
Tam kaynak bilgisi
Unknown photographer / Wikimedia Commons / Public domain. Credited sources: Republika; Holocaust Fund of the Jews from Macedonia. Processed image. Archive photograph
Arşiv
Lea Cohen · CC0 · Wikimedia Commons
Peşev'in mektubu: 17 Mart 1943 tarihli, el yazısıyla isimler içeren son sayfa. Arşiv belgesi; belgenin tamamı değil.
Tam kaynak bilgisi
Lea Cohen / Wikimedia Commons / CC0; source credit: State Archive of the Republic of Bulgaria. Peshev letter: final page with the date 17 March 1943 and handwritten names. Archive document, not the whole document. Processed image.
Fotoğraf
Biser Todorov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Müzede Peşev'e ait olduğu belirtilen Adler daktilo. Mektubun bu daktiloyla yazıldığına dair kanıt yoktur.
Tam kaynak bilgisi
Biser Todorov / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0. An Adler typewriter labelled in the museum as belonging to Peshev. No evidence establishes that it was used for the letter. Processed image. Museum display
Fotoğraf
Спасимир · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Nişan bir devlet ödülüdür. Bu Stara Planina Nişanı Peşev'e ölümünden sonra verilmiştir. Ulusal Tarih Müzesi'nde sergilenmektedir. Daha sonraki bir ödüldür, 1943'ten bir belge değildir.
Tam kaynak bilgisi
Спасимир / Wikimedia Commons / CC BY-SA 3.0. Order of Stara Planina awarded posthumously to Peshev, displayed at the National History Museum. A later award, not a document from 1943. Processed image. Museum display
Fotoğraf
Kritzolina · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Baçkovo Manastırı'nda Kiril'in mezar taşı. Güncel fotoğraf.
Tam kaynak bilgisi
Kritzolina / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0. Kiril’s gravestone at Bachkovo Monastery. Modern photograph. Processed image. Site today
Fotoğraf
יוסי נבו, Yossi Nevo · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Filibe sinagogunda Peşev, Stefan ve Kiril için anma plaketi. Günümüzdeki bir anma.
Tam kaynak bilgisi
יוסי נבו, Yossi Nevo / Wikimedia Commons / CC BY-SA 3.0. Commemorative plaque at the Plovdiv synagogue for Peshev, Stefan and Kiril. Modern commemoration. Processed image. Site today
Fotoğraf
Adrian Grycuk · CC BY-SA 3.0 pl · Wikimedia Commons
Treblinka II'nin bulunduğu yerdeki anıtın bugünkü hâli. Savaş sonrası bir anıt; kamptan günümüze kalan bir bina değil.
Tam kaynak bilgisi
Photo: Adrian Grycuk; editing: Jacek Halicki / Wikimedia Commons / CC BY-SA 3.0 PL. Processed image. Site today
Tarihî sınırlar olmadan coğrafi bağlam
Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso · Kamu malı · Natural Earth
Tam kaynak bilgisi
Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso