Patikanın üzerindeki süvari

Fotoğraf, Madara kayalıklarına oyulmuş kabartmayı gösterir. Yerden yaklaşık 23 metre yüksekte bir süvari, yere serilmiş bir aslanın üzerinde donup kalmış; atın arkasından bir köpek koşuyor. Bu sahne için neden bu kadar yüksek bir yer seçilmiş? Taşın kendisi bu kararı açıklamıyor.

UNESCO kabartmayı VIII. yüzyılın başına tarihlendiriyor. Ulusal Arkeoloji Enstitüsü ve Müzesi'nin kataloğu daha dar bir aralık öneriyor: 705–707. Yerden yüksekliği, kompozisyonun kendi boyutlarıyla karıştırmamak gerekir: yüksekliği 2,60, genişliği 3,10 metredir. Aşağıdan önce figürleri görürüz. Çevrelerindeki yazı izlerini ancak sonra fark ederiz.

Yazıtlar Yunancadır. Yazıtlar hasarlıdır; tek tek sözcükler ve parçalar günümüze ulaşmıştır. Üstteki metinde Tervel adı okunur. Beşevliev bu metni, 705 yılında imparatorluk tahtını geri alan II. Justinianos'a Tervel'in yaptığı yardımla ilişkilendirir. Tervel, sezar unvanını alır.

İkinci metinde altın ödemeleri, antlaşmalar ve savaş hakkında parçalar korunmuştur. Beşevliev adı Krumesis olarak okur ve Kormesios ile Kormisoş adlarına yaklaştırır; UNESCO Kormisoş adını kullanır. Bu özdeşleştirme tartışmasız değildir. Üçüncü metinde Omurtag adı okunur, ancak Beşevliev'e göre kalan sözcükler belirli olay hakkında kesin bir anlatıya izin vermez. Boşluklar tahminlerle doldurulmamalıdır.

Gördüğümüz kişi Tervel mi? Beşevliev kabartmayı onun 705 yılındaki başarısıyla ilişkilendirir. Slavi Donçev 1981 tarihli bir makalesinde IX. yüzyılı ve Krum'la bir bağlantıyı önerir. Bu, UNESCO'nun kullandığı VIII. yüzyıl başı tarihlendirmesinden farklıdır. Donçev farklı atlı geleneklerinin birleşmiş olabileceğini de kabul ederken Beşevliev, antik Trak süvarileriyle doğrudan özdeşleştirmeyi reddeder.

Buradaki fotoğrafta Burgaz Müzesi'nden, üzerinde süvari bulunan ayrı bir antik levha var. Karşılaştırma içindir, Madara'nın bir parçası değildir. Benzerlik kimliği belirlemez. Beşevliev'in kaydettiği bir halk anlatısı da vardır: Pliskalı bir Roma kralı av sırasında kayalıklardan düşmüş. Bu anlatı anıtı bir hikâyeyle açıklar, ancak efsane olarak kalır. Onu ne okunan harflerle ne de bilimsel varsayımlarla karıştırmalıyız.

Bugün kaybolan her harfi geri getiremeyiz. Erozyon ve çatlaklar hem figürleri hem de metni etkiliyor. Madara Süvarisi, 1979'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Bu tanınma, açık havadaki kayanın korunmasıyla ilgili güçlükleri ortadan kaldırmıyor.

Üç figüre yeniden bakın. Köpek takip ediyor, aslan yere serilmiş, süvari sağa doğru ilerliyor. Yazıtlar hükümdarların adlarını ve aralarındaki ilişkileri ekliyor, ama boşluklar bırakıyor. Artık ne gördüğümüzü, araştırmacıların ne okuduğunu ve yorumun nerede başladığını söyleyebiliriz. Kayayı ikinci bakışta da ilginç kılan tam olarak bu farktır.