Droga przez Szipkę

21 sierpnia 1877 r. według nowego stylu rozpoczynają się ataki na przełęcz Szipka. Według starego kalendarza jest to 9 sierpnia. Wojna między Rosją a Imperium Osmańskim sprowadziła już wojska w góry Stara Płanina. Pod dowództwem generała Nikołaja Stoletowa bronią się tu oddziały rosyjskie i bułgarscy ochotnicy, zwani opołczencami.

Dla Sulejmana Paszy przełęcz jest drogą do sił osmańskich na północ od gór. Połączenie z nimi ma złagodzić rosyjski nacisk pod Plewną. Obrońcy muszą utrzymać tę drogę. Dlaczego jednak kilka tysięcy ludzi potrafi stawić czoło liczniejszej armii? Odpowiedź zaczyna się od terenu, a nie od pomnika, który widzimy dziś.

23 sierpnia, trzeciego dnia walk, obrońcom kończy się amunicja. Oddziały osmańskie nacierają na pozycje z kilku stron. Muzeum podaje około 27 000 ludzi i osobno rezerwę 10 000, a Taşdemir około 26 500 przed natarciem. Nie uzgodniono, jakie siły i jaki moment obejmują te szacunki; nie pokazują one, ilu ludzi atakuje jednocześnie.

Z Gabrowa przybywają posiłki wysłane przez generała Radieckiego. Są wśród nich strzelcy z Szesnastego Batalionu Strzelców. Kryzys zostaje zażegnany, a przełęcz pozostaje w rękach obrońców. To przełom, ale nie koniec walk. Posiłki docierają na przełęcz drogą z Gabrowa.

W kolejnych dniach oddziały rosyjskie również przeprowadzają kontrataki. Taşdemir odróżnia natarcie osmańskie z 21–23 sierpnia od walk z 24–26 sierpnia, gdy atakują także Rosjanie. Według Taşdemira ataki na umocnione pozycje w trudnym terenie prowadzą do ciężkich strat w obu armiach. Przełęcz została utrzymana, ale nie zmniejsza to cierpienia.

Według Taşdemira problemy osmańskiego dowództwa, rozmieszczenia sił i czasu działania pomagają wyjaśnić niepowodzenie ataków. Jest to interpretacja historyczna. Uzupełnia ona opowieść o obronie o decyzje strony nacierającej. Jesienią i zimą obrona trwa nadal. Sierpniowych dni nie należy utożsamiać ze wszystkimi następnymi miesiącami.

Przełęcz utrzymano dzięki wspólnej obronie, której sprzyjały teren i przybyłe posiłki. W naszej interpretacji opołczency są symbolem bułgarskiego udziału we wspólnej obronie. Sztandar samarski, powierzony Trzeciej Drużynie Opołczenia, jest jednym z przedmiotów, przez które opowiadamy o tym udziale.

Kamienną wieżę odsłonięto 26 sierpnia 1934 r. Zbudowano ją z datków według projektu architekta Donkowa i rzeźbiarza Andrejewa. Na parterze znajduje się ossuarium z sarkofagiem. Sztandar na wystawie jest kopią wykonaną w 1981 r. Pomnik, kopia i oryginał to różne świadectwa. Rozróżniając je, widzimy zarówno samo wydarzenie, jak i sposób, w jaki później je upamiętniano.