Şıpka'dan geçen yol

Yeni takvime göre 21 Ağustos 1877'de Şıpka Geçidi'ne saldırılar başlar. Eski takvime göre tarih 9 Ağustos'tur. Rusya ile Osmanlı İmparatorluğu arasındaki savaş orduları Balkan Dağları'na getirmiştir. General Nikolay Stoletov komutasındaki Rus birlikleri ve opılçenets olarak adlandırılan Bulgar gönüllüler burada savunma yapar.

Süleyman Paşa için geçit, dağların kuzeyindeki Osmanlı kuvvetlerine ulaşan bir yoldur. Bu kuvvetlerle birleşmek, Plevne'deki Rus baskısını hafifletecektir. Savunmacılar bu yolu tutmalıdır. Peki birkaç bin kişi, daha kalabalık bir orduya nasıl dayanır? Yanıt, bugün gördüğümüz anıtta değil, arazide başlar.

Çatışmaların üçüncü günü olan 23 Ağustos'ta savunmacıların cephanesi tükenmek üzeredir. Osmanlı birlikleri mevzilere birkaç yönden baskı yapar. Müze yaklaşık 27.000 kişi ve ayrıca 10.000 kişilik bir yedek kuvvet belirtirken Taşdemir, harekât öncesi için yaklaşık 26.500 kişi belirtir. Bu tahminlerin kapsamı ve zamanı birbiriyle uyumlu değildir; aynı anda kaç kişinin saldırdığını göstermezler.

General Radetski'nin gönderdiği takviye birlikleri Gabrovo'dan gelir. Aralarında On Altıncı Nişancı Taburu'ndan askerler de vardır. Kriz aşılır ve geçit savunmacıların elinde kalır. Bu bir dönüm noktasıdır, ama çatışmaların sonu değildir. Takviyeler geçide Gabrovo yolundan ulaşır.

Sonraki günlerde Rus birlikleri de karşı saldırıya geçer. Taşdemir, 21–23 Ağustos'taki Osmanlı taarruzunu, Rus birliklerinin de saldırdığı 24–26 Ağustos çatışmalarından ayırır. Taşdemir'e göre zor arazideki tahkim edilmiş mevzilere yönelik saldırılar her iki orduda da ağır kayıplara yol açar. Geçit elde tutulur, ancak bu yaşanan acıları azaltmaz.

Taşdemir'e göre Osmanlı tarafının komuta, kuvvet dağılımı ve harekâtın zamanlamasıyla ilgili sorunları saldırıların başarısızlığını açıklamaya yardımcı olur. Bu, tarihî bir yorumdur. Savunma anlatısını taarruz eden tarafın kararlarıyla tamamlar. Sonbahar ve kış boyunca savunma sürer. Ağustos günleri, sonraki ayların tamamıyla karıştırılmamalıdır.

Geçit, arazinin ve gelen takviyelerin desteklediği ortak savunma sayesinde elde tutulur. Bizim yorumumuza göre gönüllüler, ortak savunmaya Bulgar katılımının simgesidir. Üçüncü Gönüllü Taburu'na emanet edilen Samara Sancağı, bu katılımı anlatmak için kullandığımız nesnelerden biridir.

Taş kule 26 Ağustos 1934'te açılmıştır. Mimar Donkov ile heykeltıraş Andreev'in tasarımına göre bağışlarla yapılmıştır. Zemin katta, içinde bir lahit bulunan kemiklik vardır. Sergideki sancak, 1981'de yapılmış bir kopyadır. Anıt, kopya ve asıl sancak farklı tanıklıklardır. Bunları ayırt ettiğimizde hem olayı hem de daha sonra nasıl hatırlandığını görürüz.