Ο δρόμος μέσα από τη Σίπκα

Στις 21 Αυγούστου 1877, με το νέο ημερολόγιο, αρχίζουν οι επιθέσεις κατά του περάσματος της Σίπκα. Με το παλαιό ημερολόγιο είναι 9 Αυγούστου. Ο πόλεμος ανάμεσα στη Ρωσία και την Οθωμανική Αυτοκρατορία έχει ήδη φέρει τα στρατεύματα στον Αίμο. Εδώ αμύνονται, υπό τη διοίκηση του στρατηγού Νικολάι Στολέτοφ, ρωσικές μονάδες και Βούλγαροι εθελοντές, γνωστοί ως οπαλτσέντσι.

Για τον Σουλεϊμάν πασά το πέρασμα είναι δρόμος προς τις οθωμανικές δυνάμεις βόρεια του βουνού. Η σύνδεση μαζί τους πρέπει να ανακουφίσει τη ρωσική πίεση στο Πλέβεν. Οι υπερασπιστές πρέπει να κρατήσουν αυτόν τον δρόμο. Πώς όμως μερικές χιλιάδες άνθρωποι αντέχουν απέναντι σε έναν πολυπληθέστερο στρατό; Η απάντηση αρχίζει από το έδαφος και όχι από το μνημείο που βλέπουμε σήμερα.

Στις 23 Αυγούστου, την τρίτη ημέρα των μαχών, τα πυρομαχικά των υπερασπιστών κοντεύουν να εξαντληθούν. Οι οθωμανικές μονάδες πιέζουν τις θέσεις από πολλές πλευρές. Το μουσείο αναφέρει περίπου 27.000 άνδρες και ξεχωριστά εφεδρεία 10.000, ενώ ο Τασντεμίρ περίπου 26.500 πριν από την προέλαση. Η σύνθεση και η χρονική στιγμή αυτών των εκτιμήσεων δεν έχουν εναρμονιστεί· δεν δείχνουν πόσοι επιτίθενται ταυτόχρονα.

Από το Γκάμπροβο φτάνουν ενισχύσεις που έστειλε ο στρατηγός Ραντέτσκι. Ανάμεσά τους είναι τυφεκιοφόροι του Δέκατου Έκτου Τάγματος Τυφεκιοφόρων. Η κρίση ξεπερνιέται και το πέρασμα παραμένει στα χέρια των υπερασπιστών. Είναι μια ανατροπή, αλλά όχι το τέλος των μαχών. Οι ενισχύσεις φτάνουν στο πέρασμα από τον δρόμο του Γκάμπροβο.

Τις επόμενες ημέρες αντεπιτίθενται και οι ρωσικές μονάδες. Ο Τασντεμίρ διακρίνει την οθωμανική προέλαση στις 21–23 Αυγούστου από τις μάχες στις 24–26 Αυγούστου, όταν επιτίθενται και ρωσικές μονάδες. Σύμφωνα με τον Τασντεμίρ, οι επιθέσεις κατά οχυρωμένων θέσεων στο δύσκολο έδαφος προκαλούν βαριές απώλειες και στους δύο στρατούς. Το πέρασμα κρατήθηκε, αλλά αυτό δεν μειώνει τα δεινά.

Σύμφωνα με τον Τασντεμίρ, τα οθωμανικά προβλήματα στη διοίκηση, την κατανομή των δυνάμεων και τον χρόνο δράσης βοηθούν να εξηγηθεί η αποτυχία των επιθέσεων. Αυτή είναι μια ιστορική ερμηνεία. Συμπληρώνει την αφήγηση της άμυνας με τις αποφάσεις της επιτιθέμενης πλευράς. Το φθινόπωρο και τον χειμώνα η άμυνα συνεχίζεται. Οι ημέρες του Αυγούστου δεν πρέπει να συγχέονται με όλους τους επόμενους μήνες.

Το πέρασμα κρατήθηκε με κοινή άμυνα, που βοηθήθηκε από το έδαφος και τις ενισχύσεις που έφτασαν. Κατά τη δική μας ερμηνεία, οι εθελοντές συμβολίζουν τη βουλγαρική συμμετοχή στην κοινή άμυνα. Η σημαία της Σαμάρα, που εμπιστεύτηκαν στην Τρίτη εθελοντική μονάδα, είναι ένα από τα αντικείμενα με τα οποία αφηγούμαστε αυτή τη συμμετοχή.

Ο πέτρινος πύργος εγκαινιάστηκε στις 26 Αυγούστου 1934. Χτίστηκε με δωρεές, σε σχέδιο του αρχιτέκτονα Ντόνκοφ και του γλύπτη Αντρέεφ. Στο ισόγειο υπάρχει οστεοφυλάκιο με σαρκοφάγο. Η σημαία στην έκθεση είναι αντίγραφο κατασκευασμένο το 1981. Το μνημείο, το αντίγραφο και το πρωτότυπο είναι διαφορετικές μαρτυρίες. Όταν τα διακρίνουμε, βλέπουμε μαζί το γεγονός και τον τρόπο με τον οποίο αργότερα το θυμήθηκαν.