
Δεν προσδιορίζεται · CC0 · Βρετανική Βιβλιοθήκη μέσω Wikimedia Commons
Πλήρης αναφορά δημιουργού
Το σωζόμενο επάνω κάλυμμα της βιβλιοδεσίας. Βρετανική Βιβλιοθήκη, Add MS 39627· μέσω Wikimedia Commons, CC0. Αποκομμένη λεπτομέρεια· το φόντο αφαιρέθηκε.
Το Τετραευαγγέλιο του Ιβάν Αλέξανδρου · Δεύτερο Βασίλειο
Ο τσάρος ανάμεσα στις σελίδες
Τι δείχνουν οι εικόνες για τον τσάρο;
Ένα οικογενειακό πορτρέτο, ένας αντιγραφέας γνωστός με το όνομά του και ίχνη κατοχής στη Μολδαβία και στον Άθω: εξετάζουμε ένα βιβλίο του 1355–1356.

Μέρος 1 · Δεύτερο Βασίλειο
Ένα βιβλίο μακριά από την αυλή
Στο Λονδίνο φυλάσσεται ένα βιβλίο φτιαγμένο για έναν Βούλγαρο τσάρο. Το ανοίγουμε και, πριν από την αφήγηση των Ευαγγελίων, συναντάμε την οικογένειά του: στέμματα, κόκκινα ενδύματα, ονόματα πάνω από τα κεφάλια. Τι θέλει αυτή η αυλή να δούμε;
Το χειρόγραφο δημιουργήθηκε το 1355–1356 για τον Ιβάν Αλέξανδρο. Το ονομάζουμε Τετραευαγγέλιο επειδή περιέχει τα τέσσερα Ευαγγέλια. Σήμερα βρίσκεται στη Βρετανική Βιβλιοθήκη με τον κωδικό Add MS 39627. Είναι το ίδιο το αντικείμενο, όχι ένα σύγχρονο άλμπουμ με επιλεγμένες εικόνες. Για να κατανοήσουμε το πορτρέτο, πρέπει πρώτα να δούμε πώς φτιάχτηκε το βιβλίο. Η απάντηση αρχίζει με ένα όνομα που άφησε ο άνθρωπος που έγραψε το κείμενο.
Πηγές · 2
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF


Μέρος 2 · Δεύτερο Βασίλειο
Το όνομα του αντιγραφέα
Ο αντιγραφέας είναι ο μοναχός Συμεών. Το σημείωμά του στο τέλος του βιβλίου μαρτυρεί την ολοκλήρωσή του το 1356. Γράφει σε περγαμηνή, με κυριλλικά γράμματα. Οι ζωγράφοι παραμένουν ανώνυμοι· δεν πρέπει να αποδίδουμε αυτόματα τις μικρογραφίες στον αντιγραφέα.
Το Τάρνοβο, η πρωτεύουσα του τσάρου, είναι πιθανός τόπος κατασκευής. Αυτό όμως δεν είναι βέβαιο: η ερευνήτρια Λιλιάνα Γιορντάνοβα προτείνει και μια σχέση με τον Άθω, βάσει ομοιοτήτων με χειρόγραφα της Μονής Χιλανδαρίου. Γι’ αυτό δεν μπορούμε να δείξουμε ένα συγκεκριμένο εργαστήριο στον χάρτη. Μπορούμε όμως να δούμε την εργασία πάνω στο φύλλο: την πλατιά πολύχρωμη διακόσμηση πάνω από την αρχή του κατά Μάρκον Ευαγγελίου και τις μικρές γραμμές από κάτω.
Πηγές · 3
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF
- Lilyana Yordanova The Gospels Manuscript of Tsar Ivan Alexander of Bulgaria


Μέρος 3 · Δεύτερο Βασίλειο
Η οικογένεια παρουσιάζεται
Στο δεξί φύλλο του οικογενειακού πορτρέτου στέκεται ο Ιβάν Αλέξανδρος. Αριστερά βρίσκεται η δεύτερη σύζυγός του, η Θεοδώρα, ανάμεσά τους ο Ιβάν Σισμάν και στην άκρα δεξιά ο Ιβάν Ασέν. Τα παιδιά είναι επίσης στεφανωμένα και επίσημα ντυμένα.
Στο απέναντι φύλλο βλέπουμε τρεις κόρες του τσάρου: την Κέρα Ταμάρα, την Κεράτσα και τη Ντεσισλάβα. Μαζί τους είναι ο γαμπρός του, ο Κωνσταντίνος, σύζυγος της Κέρα Ταμάρας. Η διάταξη φαίνεται να έχει σχεδιαστεί ως επίσημη παρουσίαση της οικογένειας. Τα στέμματα, οι επιγραφές και οι μορφές σε σειρά επιτρέπουν στους ερευνητές να διαβάσουν την εικόνα ως παρουσίαση της δυναστείας και της ευσέβειας. Αυτή είναι μια ερμηνεία της πρόθεσης· οι ορατές μορφές και επιγραφές είναι το ίδιο το τεκμήριο. Μεγεθύνετε το στέμμα και έπειτα συγκρίνετε τα ενδύματα των ενηλίκων και των παιδιών.
- 1 · Ιβάν Αλέξανδρος
- Ο τσάρος είναι η ψηλή στεφανωμένη μορφή δεξιά από το κέντρο.
- 2 · Θεοδώρα
- Η δεύτερη σύζυγος του τσάρου βρίσκεται αριστερά.
- 3 · Οι δύο γιοι
- Ο Ιβάν Σισμάν βρίσκεται ανάμεσα στους γονείς του· ο Ιβάν Ασέν είναι στην άκρη δεξιά.
- 4 · Στέμμα και ένδυμα
- Το στέμμα και το στολισμένο ένδυμα είναι ορατά σύμβολα της βασιλικής ιδιότητας. Η ανάγνωσή τους ως διεκδίκησης εξουσίας είναι ερμηνεία.
Πηγές · 2
- UNESCO Gospels of Tsar Ivan Alexander
- Simeon (scribe); anonymous medieval illuminators; British Library (custodian) Gospels of Tsar Ivan Alexander, Add MS 39627


Μέρος 4 · Δεύτερο Βασίλειο
Ο τσάρος εμφανίζεται ξανά
Μετά το πορτρέτο οι εικόνες δεν τελειώνουν. Εκατοντάδες μικρογραφίες διακόπτουν τις γραμμές με σκηνές από τα Ευαγγέλια. Η UNESCO αναφέρει 367, ενώ ο βιβλιογραφικός οδηγός του Αμερικανικού Πανεπιστημίου στη Βουλγαρία αναφέρει 366· διατηρούμε εδώ τη διαφορά χωρίς να εικάζουμε την αιτία.
Στο φύλλο με τον χορτασμό του πλήθους υπάρχουν δύο ζώνες εικόνων: πάνω άνθρωποι στη στεριά, κάτω μια βάρκα στο νερό. Σε άλλο φύλλο ο τσάρος εμφανίζεται ξανά, αυτή τη φορά δίπλα στον ευαγγελιστή Λουκά. Ο τσάρος στέκεται αριστερά, ο Λουκάς κρατά βιβλίο δεξιά. Πρόκειται για θρησκευτική εικόνα, όχι για μαρτυρία πραγματικής συνάντησης. Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, η παρουσία του τσάρου στη θρησκευτική εικόνα επιβεβαιώνει την εξουσία του. Μια τέτοια ανάγνωση εξηγεί γιατί ένα βιβλίο Ευαγγελίων μπορεί να πει τόσα για τον παραγγελιοδότη του.
- 1 · Ο τσάρος
- Ο Ιβάν Αλέξανδρος βρίσκεται αριστερά, με κόκκινο ένδυμα.
- 2 · Ο ευαγγελιστής Λουκάς
- Δεξιά βρίσκεται ο Λουκάς με ένα βιβλίο. Είναι θρησκευτική εικόνα, όχι τεκμηριωμένη συνάντηση.
- 3 · Το κείμενο συνεχίζεται
- Κάτω από τη μικρογραφία βρίσκεται ο κατάλογος των κεφαλαίων του Ευαγγελίου του Ιωάννη.
Πηγές · 4
- Lilyana Yordanova The Gospels Manuscript of Tsar Ivan Alexander of Bulgaria
- UNESCO Gospels of Tsar Ivan Alexander
- Panitza Library, American University in Bulgaria Special Collection: The Four Gospels of Tsar Ivan Alexander. AUBG LibGuides
- Simeon (scribe); anonymous medieval illuminators; British Library (custodian) Gospels of Tsar Ivan Alexander, Add MS 39627
Μέρος 5 · Δεύτερο Βασίλειο
Δραστηριότητα: Ποιος αφήνει το όνομά του
Ποιος αντιγράφει το κείμενο του βιβλίου;
Γιατί;
Το όνομα του αντιγραφέα είναι γνωστό: Συμεών. Οι ζωγράφοι παραμένουν ανώνυμοι.
Σωστό · Ο μοναχός Συμεών
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF
Πηγές · 2
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF


Μέρος 6 · Δεύτερο Βασίλειο
Ίχνη κατοχής
Η ιστορία του βιβλίου πριν από το Λονδίνο έχει κενά. Ένα σημείωμα στο βιβλίο αναφέρει ότι ο Μολδαβός ηγεμόνας Ιβάν Αλέξανδρος το εξαγόρασε από ενέχυρο. Σύμφωνα με τον κατάλογο της Βρετανικής Βιβλιοθήκης, ο Μολδαβός ηγεμόνας Ιβάν Αλέξανδρος του σημειώματος μπορεί να είναι ο Αλέξανδρος ο Καλός. Το ακριβές έτος της εξαγοράς δεν είναι γνωστό. Τον δέκατο έβδομο αιώνα το χειρόγραφο βρίσκεται ήδη στη Μονή Αγίου Παύλου στον Άθω.
Εκεί το αποκτά το 1837 ο ταξιδιώτης Ρόμπερτ Κέρζον. Σύμφωνα με τη δική του αφήγηση, ο ηγούμενος του το χάρισε. Αυτή είναι η δική του μαρτυρία, όχι μια ανεξάρτητη περιγραφή όλων των περιστάσεων. Ο χάρτης συνδέει το Τάρνοβο, τον Άθω και το Λονδίνο ως σημεία αναφοράς· δεν ανασυνθέτει μια ακριβή διαδρομή. Για το μολδαβικό στάδιο δεν έχει τεκμηριωθεί συγκεκριμένος τόπος, γι’ αυτό δεν τοποθετούμε μια επινοημένη στάση.
- Τάρνοβο — σήμερα Βελίκο Τάρνοβο · Κατά προσέγγιση τοποθεσία
- Μονή Αγίου Παύλου, Άγιο Όρος · Κατά προσέγγιση τοποθεσία
- Βρετανική Βιβλιοθήκη, Λονδίνο · Κατά προσέγγιση τοποθεσία
Πηγές · 3
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF
- Simeon (scribe); anonymous medieval illuminators; British Library (custodian) Gospels of Tsar Ivan Alexander, Add MS 39627

Μέρος 7 · Δεύτερο Βασίλειο
Η βιβλιοδεσία και τα χαμένα μεταλλικά εξαρτήματα
Το 1876 η συλλογή του Κέρζον παραχωρήθηκε με μόνιμο δανεισμό στο Βρετανικό Μουσείο. Το 1917 η κόρη του Ντάρεα, βαρόνη Ζους, κληροδότησε το χειρόγραφο στο μουσείο. Το 1973 πέρασε στη Βρετανική Βιβλιοθήκη.
Η φωτογραφία δείχνει το πάνω κάλυμμα της σωζόμενης βιβλιοδεσίας. Δεν δείχνει τα χαμένα επιχρυσωμένα μεταλλικά εξαρτήματα που περιγράφονται στο σημείωμα. Ακόμη και το αντικείμενο που σώθηκε έχει ελλείψεις. Όμως το οικογενειακό πορτρέτο εξακολουθεί να τοποθετεί τον τσάρο ανάμεσα στους οικείους του και η μικρογραφία με τον Λουκά σε μια θρησκευτική εικόνα. Το βιβλίο μάς επιτρέπει να ερμηνεύσουμε πώς η αυλή παρουσίαζε την εξουσία της. Δεν μπορούμε να παρακολουθήσουμε όλες τις μετακινήσεις του· μπορούμε να διακρίνουμε τα ίχνη πάνω στο φύλλο από τις εξηγήσεις που δίνουμε σήμερα.
Πηγές · 3
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- Lilyana Yordanova The Gospels Manuscript of Tsar Ivan Alexander of Bulgaria
- Simeon (scribe); anonymous medieval illuminators; British Library (custodian) Gospels of Tsar Ivan Alexander, Add MS 39627
Μέρος 8 · Δεύτερο Βασίλειο
Δραστηριότητα: Βάλτε τα βέβαια στάδια στη σειρά
Βάλτε τα γεγονότα σε σειρά από το παλαιότερο στο πιο πρόσφατο.
Γιατί;
1355–1356 → 1837 → 1876 → 1917 → 1973. Ο δανεισμός και η κληροδοσία είναι διαφορετικά στάδια.
Σωστή σειρά
- Κατασκευή του βιβλίου
- Ο Κέρζον το αποκτά στον Άθω
- Η συλλογή δανείζεται στο μουσείο
- Η Ντάρεα κληροδοτεί το βιβλίο
- Το χειρόγραφο περνά στη Βρετανική Βιβλιοθήκη
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- Lilyana Yordanova The Gospels Manuscript of Tsar Ivan Alexander of Bulgaria
Πηγές · 3
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- Lilyana Yordanova The Gospels Manuscript of Tsar Ivan Alexander of Bulgaria
Μέρος 9 · Δεύτερο Βασίλειο
Δραστηριότητα: Άνθρωποι και ρόλοι
Αντιστοιχίστε κάθε πρόσωπο με τον ρόλο του στην ιστορία.
Γιατί;
Ο Συμεών είναι ο μεσαιωνικός αντιγραφέας· ο Κέρζον είναι ο ταξιδιώτης· η Ντάρεα είναι η κληροδότρια.
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF
Πηγές · 2
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF
Νέο εύρημα στη συλλογή σας
Οι μικρογραφίες μπορούν να διαβαστούν ως απεικόνιση εξουσίας και ευσέβειας· τα ίχνη κατοχής αποκαλύπτουν μόνο μέρη της ιστορίας του βιβλίου.
Πρόσωπα αυτής της ιστορίας
Πηγές
- Panitza Library, American University in Bulgaria Special Collection: The Four Gospels of Tsar Ivan Alexander. AUBG LibGuides
- Simeon (scribe); anonymous medieval illuminators; British Library (custodian) Gospels of Tsar Ivan Alexander, Add MS 39627
- Scot McKendrick The Gospels of Czar Ivan Alexander PDF
- Sts Cyril and Methodius National Library, Bulgaria; British Library, UK The Gospels of Tsar Ivan Alexander PDF
- UNESCO Gospels of Tsar Ivan Alexander
- Lilyana Yordanova The Gospels Manuscript of Tsar Ivan Alexander of Bulgaria
Εικόνες
Δεν προσδιορίζεται · CC0 · Βρετανική Βιβλιοθήκη μέσω Wikimedia Commons
Πλήρης αναφορά δημιουργού
Το σωζόμενο επάνω κάλυμμα της βιβλιοδεσίας. Βρετανική Βιβλιοθήκη, Add MS 39627· μέσω Wikimedia Commons, CC0. Αποκομμένη λεπτομέρεια· το φόντο αφαιρέθηκε.
Ανώνυμος μεσαιωνικός καλλιτέχνης · Public domain · Wikimedia Commons
Πλήρης αναφορά δημιουργού
Anonymous medieval artist. Ivan Alexander, Theodora and their two sons, f.3r, British Library, Add MS 39627. Digital reproduction from Wikimedia Commons; the original source of the digital copy is not stated. Public domain. Processed image.
Αντιγράφηκε το 1355–1356 από τον μοναχό Συμεών για τον τσάρο Ιβάν Αλέξανδρο · Public domain · Βρετανική Βιβλιοθήκη μέσω Wikimedia Commons
Πλήρης αναφορά δημιουργού
Opening of Mark’s Gospel — f.88r. British Library, Add MS 39627; via Wikimedia Commons, Public domain. Processed image.
από τον Μεσαίωνα, άγνωστος · Public domain · Βρετανική Βιβλιοθήκη μέσω Wikimedia Commons
Πλήρης αναφορά δημιουργού
Headpiece of John’s Gospel. British Library, Add MS 39627; via Wikimedia Commons, Public domain. Processed image.
από τον Μεσαίωνα, άγνωστος · Public domain · Βρετανική Βιβλιοθήκη μέσω Wikimedia Commons
Πλήρης αναφορά δημιουργού
Constantine and the three royal daughters — f.2v. British Library, Add MS 39627; via Wikimedia Commons, Public domain. Processed image.
από τον Μεσαίωνα, άγνωστος · Public domain · Βρετανική Βιβλιοθήκη μέσω Wikimedia Commons
Πλήρης αναφορά δημιουργού
Ivan Alexander with Luke the Evangelist — f.212v. British Library, Add MS 39627; via Wikimedia Commons, Public domain. Processed image.
από τον Μεσαίωνα, άγνωστος · Public domain · Βρετανική Βιβλιοθήκη μέσω Wikimedia Commons
Πλήρης αναφορά δημιουργού
Feeding the multitude and walking on water — f.45r. British Library, Add MS 39627; via Wikimedia Commons, Public domain. Processed image.
Δεν προσδιορίζεται · CC0 · Βρετανική Βιβλιοθήκη μέσω Wikimedia Commons
Πλήρης αναφορά δημιουργού
The surviving upper binding cover. British Library, Add MS 39627; via Wikimedia Commons, CC0. Processed image.
Γεωγραφικό πλαίσιο χωρίς ιστορικά σύνορα
Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso · Κοινό κτήμα · Natural Earth
Πλήρης αναφορά δημιουργού
Tom Patterson · Nathaniel Vaughn Kelso