Τα πρόσωπα της Μπογιάνα

Το 1259, σε μια εκκλησία κοντά στη Σόφια, ζωγράφοι απεικονίζουν ανθρώπους που ζουν στην εποχή τους. Ανάμεσά τους είναι ο Καλογιάννης και η Ντεσισλάβα. Κοιτάξτε τα πρόσωπά τους, έπειτα τα χέρια και τα ρούχα τους. Είναι επώνυμα πρόσωπα μέσα σε μια θρησκευτική ζωγραφική σύνθεση. Τι κάνει την παρουσία τους τόσο αισθητή;

Το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο τονίζει τον προσωπογραφικό χαρακτήρα των κοσμικών μορφών, ενώ η UNESCO μιλά για ζωντάνια μέσα στον βυζαντινό κανόνα. Βλέπουμε λοιπόν εκφραστικότητα μέσα στη μεσαιωνική παράδοση, όχι εγκατάλειψή της. Η χρονολογία δεν είναι εικασία με βάση το ύφος: η κτητορική επιγραφή στον νάρθηκα αναφέρει το έτος της αγιογράφησης με άλλη χρονολόγηση. Το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο τη χρονολογεί στο 1259. Η βουλγαρική αρχική σελίδα της εκκλησίας αναφέρει το 1258/59· εδώ ακολουθούμε τη χρονολόγηση του μουσείου. Κτήτορας είναι ο δωρητής που στήριξε τον ναό.

Υπάρχει κι ένας άλλος τρόπος να μας γίνει οικείος ο ζωγραφισμένος κόσμος: μέσα από το φαγητό. Στον «Μυστικό Δείπνο» ο ιστότοπος του μουσείου περιγράφει κομμάτια ψωμιού, γογγύλια, φρέσκα κρεμμυδάκια και σκόρδο. Ο Χριστός βρίσκεται στο αριστερό άκρο του τραπεζιού· ο Ιούδας, χωρίς φωτοστέφανο, απλώνει το χέρι προς ένα ψηλό μπολ.

Ο ιστότοπος ερμηνεύει αυτές τις τροφές ως συνηθισμένο ανοιξιάτικο βουλγαρικό γεύμα του 13ου αιώνα. Είναι μια προτεινόμενη ερμηνεία των λεπτομερειών, όχι ένα σωζόμενο μενού. Από το ζωγραφισμένο ψωμί δεν μπορούμε να μάθουμε τη συνταγή του. Μπορούμε όμως να δούμε πώς ένα θρησκευτικό θέμα χωρά αντικείμενα της καθημερινότητας. Τα πρόσωπα δεν είναι το μόνο σημείο όπου οι ζωγράφοι αφήνουν κάτι συγκεκριμένο για παρατήρηση.

Η Μπογιάνα συνδυάζει θρησκευτική αφήγηση, επώνυμους σύγχρονους των ζωγράφων και λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής. Τα εκφραστικά πρόσωπα δεν μας υποχρεώνουν να ανακηρύξουμε εδώ την αρχή ολόκληρης της ευρωπαϊκής Αναγέννησης. Είναι χρησιμότερο να διακρίνουμε τι βλέπουμε, τι λέει η επιγραφή και τι ερμηνεύουν οι ερευνητές.

Ο ιστότοπος της εκκλησίας χρησιμοποιεί το «Δάσκαλος της Μπογιάνα» ως συλλογική ονομασία για μια ομάδα ζωγράφων. Οι πηγές διαφωνούν ως προς το αν τα ονόματά τους έχουν εξακριβωθεί. Το 1979 η εκκλησία εντάχθηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Επιλέξτε μια χειρονομία, ένα πρόσωπο ή μια λεπτομέρεια ενδύματος στις φωτογραφίες. Τι βλέπετε μόνοι σας στην επιλεγμένη λεπτομέρεια και για τι χρειάζεστε μια πηγή;