Ο ιππέας πάνω από το μονοπάτι

Η φωτογραφία δείχνει το ανάγλυφο λαξευμένο στους βράχους της Μαντάρα. Περίπου 23 μέτρα πάνω από το έδαφος, ένας ιππέας έχει μείνει ακίνητος πάνω από ένα πεσμένο λιοντάρι, ενώ πίσω από το άλογο τρέχει ένας σκύλος. Γιατί επιλέχθηκε ένα τόσο ψηλό σημείο για αυτή τη σκηνή; Η ίδια η πέτρα δεν εξηγεί την επιλογή.

Η UNESCO χρονολογεί το ανάγλυφο στις αρχές του 8ου αιώνα. Ο κατάλογος του Εθνικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου με Μουσείο προτείνει στενότερο διάστημα, το 705–707. Το ύψος από το έδαφος δεν πρέπει να συγχέεται με τις διαστάσεις της ίδιας της σύνθεσης: έχει ύψος 2,60 και πλάτος 3,10 μέτρα. Από κάτω βλέπουμε πρώτα τις μορφές. Μόνο έπειτα παρατηρούμε τα ίχνη γραφής γύρω τους.

Οι επιγραφές είναι στα ελληνικά. Είναι φθαρμένες· σώζονται μεμονωμένες λέξεις και αποσπάσματα. Στο πάνω κείμενο διαβάζεται το όνομα Τέρβελ. Ο Μπεσεβλίεφ συνδέει το κείμενο με τη βοήθεια που εκείνος προσέφερε στον Ιουστινιανό Β΄, ο οποίος ανέκτησε τον αυτοκρατορικό θρόνο το 705. Ο Τέρβελ έλαβε τον τίτλο του καίσαρα.

Το δεύτερο κείμενο διατηρεί αποσπάσματα για πληρωμές σε χρυσό, συνθήκες και πόλεμο. Ο Μπεσεβλίεφ διαβάζει Κρουμέσις και συνδέει το όνομα με τον Κορμέσιο και τον Κορμίσως· η UNESCO χρησιμοποιεί το όνομα Κορμίσως. Η ταύτιση αυτή δεν είναι αδιαμφισβήτητη. Στο τρίτο κείμενο διαβάζεται το όνομα Ομουρτάγ, αλλά σύμφωνα με τον Μπεσεβλίεφ οι υπόλοιπες λέξεις δεν επιτρέπουν μια βέβαιη αφήγηση για το συγκεκριμένο γεγονός. Τα κενά δεν πρέπει να συμπληρώνονται με εικασίες.

Βλέπουμε τον Τέρβελ; Ο Μπεσεβλίεφ συνδέει το ανάγλυφο με την επιτυχία του το 705. Σε άρθρο του 1981, ο Σλάβι Ντόντσεφ προτείνει χρονολόγηση στον 9ο αιώνα και σύνδεση με τον Κρούμο. Αυτό διαφέρει από τη χρονολόγηση στις αρχές του 8ου αιώνα που χρησιμοποιεί η UNESCO. Θεωρεί επίσης πιθανό έναν συνδυασμό διαφορετικών παραδόσεων ιππέων, ενώ ο Μπεσεβλίεφ απορρίπτει την άμεση ταύτιση με τους αρχαίους Θράκες ιππείς.

Η φωτογραφία εδώ δείχνει μια ξεχωριστή αρχαία πλάκα με ιππέα από το μουσείο του Μπουργκάς. Χρησιμεύει για σύγκριση, δεν αποτελεί μέρος της Μαντάρα. Η ομοιότητα δεν αποδεικνύει ταυτότητα. Υπάρχει και μια παράδοση που κατέγραψε ο Μπεσεβλίεφ: ένας Ρωμαίος βασιλιάς από την Πλίσκα έπεσε από τους βράχους ενώ κυνηγούσε. Εξηγεί το μνημείο μέσα από μια ιστορία, αλλά παραμένει θρύλος. Δεν πρέπει να τη συγχέουμε ούτε με τα γράμματα που έχουν διαβαστεί ούτε με τις επιστημονικές υποθέσεις.

Σήμερα δεν μπορούμε να ανακτήσουμε κάθε χαμένο γράμμα. Η διάβρωση και οι ρωγμές επηρεάζουν τόσο τις μορφές όσο και το κείμενο. Το 1979 ο Ιππέας της Μαντάρα εγγράφηκε στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Η αναγνώριση δεν εξαλείφει τη δυσκολία προστασίας του εκτεθειμένου βράχου.

Κοιτάξτε ξανά τις τρεις μορφές. Ο σκύλος ακολουθεί, το λιοντάρι είναι πεσμένο, ο ιππέας συνεχίζει προς τα δεξιά. Οι επιγραφές προσθέτουν ονόματα και σχέσεις μεταξύ ηγεμόνων, αλλά αφήνουν κενά. Τώρα μπορούμε να διακρίνουμε τι βλέπουμε, τι διαβάζουν οι ερευνητές και πού αρχίζει η ερμηνεία. Αυτή ακριβώς η διάκριση κάνει τον βράχο ενδιαφέροντα και με μια δεύτερη ματιά.