Αποκομμένη λεπτομέρεια· το φόντο αφαιρέθηκε. Στρογγυλό κεραμικό αγγείο με στενό στόμιο και γεωμετρική διακόσμηση από ανοιχτόχρωμες και σκούρες ταινίες. Δεν έχει εξακριβωθεί αν βρέθηκε στο καμένο σπίτι.

Νεολιθικές κατοικίες στη Στάρα Ζαγόρα · Νεολιθική εποχή

Το σπίτι μετά τη φωτιά

Τι μας λέει το δάπεδο ενός σπιτιού;

9 σκηνές · 5 λεπτά · Πηγές · 7

Φούρνοι, χειρόμυλοι και αγγεία σε ένα σπίτι που διατηρείται στον τόπο εύρεσής του. Πώς διαβάζουν οι αρχαιολόγοι τα ίχνη της αγροτικής ζωής και πού αρχίζει η ερμηνεία.

Η πρόσοψη, τα σκαλοπάτια και η είσοδος του μουσείου από έξω.

Μέρος 1 · Νεολιθική εποχή

Τι έμεινε στο δάπεδο

Ένα σπίτι καίγεται πριν από περίπου οκτώ χιλιάδες χρόνια. Μετά τη φωτιά απομένουν φούρνοι, λίθινοι χειρόμυλοι και σκόρπια αγγεία. Τι μπορούμε να μάθουμε για τους ανθρώπους από τα αντικείμενα που δεν κατέστρεψε η φωτιά;

Στη Στάρα Ζαγόρα τα κατάλοιπα φυλάσσονται εκεί όπου βρέθηκαν. Πάνω τους έχει χτιστεί ένα μουσείο. Η υποψηφιότητα του 1984 τοποθετεί τις κατοικίες στην 6η χιλιετία π.Χ., ενώ η ιστοσελίδα του μουσείου στις αρχές της. Ο Νικολόφ τοποθετεί την εμφάνιση διώροφων σπιτιών στην περιοχή μετά το 5800 π.Χ. Η ακριβής χρονολογία αυτής της φωτιάς παραμένει ανεπιβεβαίωτη.

Τα αντικείμενα δεν βρίσκονται απαραίτητα εκεί όπου χρησιμοποιούνταν. Η τουριστική πύλη συνδέει την καλή διατήρησή τους με τη φωτιά· σύμφωνα με το μουσείο, ορισμένα αντικείμενα έπεσαν από τον πάνω όροφο.

Ακούστε τη σκηνή · 1

Συνθετική φωνή · 0:43

Πηγές · 4

Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum
Министерство на туризма на Република България Neolithic Dwellings Museum, Stara Zagora Official tourism portal of Bulgaria
Commission Nationale de la R.P. de Bulgarie pour l’Unesco Two neolithic dwellings with their interior and household furnishings and utensils completely preserved UNESCO World Heritage Centre, Tentative Lists · 1984
Vassil Nikolov Life and death of a Neolithic house Studia Praehistorica · 2021 · 15 · 1–7

Γεωγραφικό πλαίσιο χωρίς ιστορικά σύνορα

Μέρος 2 · Νεολιθική εποχή

Το σπίτι και το γειτονικό σημείο αναφοράς

Στον χάρτη υπάρχουν δύο θέσεις: το Μουσείο Νεολιθικών Κατοικιών στο δυτικό τμήμα της Στάρα Ζαγόρα και η οικιστική τούμπα του Καράνοβο στα ανατολικά. Τα σημεία είναι κατά προσέγγιση. Δείχνουν θέσεις, όχι σύνορα προϊστορικών κρατών.

Το σπίτι στη Στάρα Ζαγόρα μάς φέρνει πιο κοντά στην αγροτική ζωή της Θράκης. Οι φούρνοι, οι χειρόμυλοι και τα αποθέματα σιτηρών συνδέουν το σπίτι με την καλλιέργεια της γης έξω από αυτό.

Για να συγκρίνουν τις περιόδους, οι αρχαιολόγοι χρησιμοποιούν τη διαδοχή των στρωμάτων στο Καράνοβο. Η Γκούροβα την αναφέρει ως βάση της παραδοσιακής χρονολογικής διαίρεσης της Νεολιθικής εποχής. Είναι ένας τρόπος να ταξινομούνται τεκμήρια από διαφορετικές θέσεις, όχι μια αφήγηση για έναν ηγεμόνα ή λαό.

Μουσείο Νεολιθικών Κατοικιών, Στάρα Ζαγόρα · Κατά προσέγγιση τοποθεσία
Οικιστική τούμπα του Καράνοβο · Κατά προσέγγιση τοποθεσία

Ακούστε τη σκηνή · 2

Συνθετική φωνή · 0:38

Πηγές · 4

Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum
Maria Ranguelova Gurova Balkan flint and Neolithic chipped-stone assemblages from Bulgaria: a multifaceted diachronic overview. Author’s summary of a dissertation for Doctor of Science PDF National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences · 2025 · 4–5
OpenStreetMap contributors Neolithic Dwellings Museum node 9422850039; Karanovo settlement mound way 248706508 OpenStreetMap database
Vassil Nikolov Life and death of a Neolithic house Studia Praehistorica · 2021 · 15 · 1–7

Στρογγυλό κεραμικό αγγείο με στενό στόμιο και γεωμετρική διακόσμηση από ανοιχτόχρωμες και σκούρες ταινίες. Δεν έχει εξακριβωθεί αν βρέθηκε στο καμένο σπίτι.

Μέρος 3 · Νεολιθική εποχή

Πριν γεμίσεις το αγγείο

Κοιτάξτε το αγγείο της μουσειακής έκθεσης. Έχει στενό στόμιο, στρογγυλεμένο σώμα και ανοιχτόχρωμες και σκουρόχρωμες γεωμετρικές ταινίες. Ο φωτογράφος το περιγράφει ως αγγείο για σιτηρά. Δεν γνωρίζουμε αν αυτό ακριβώς το αντικείμενο βρέθηκε στο καμένο σπίτι: η έκθεση συγκεντρώνει ευρήματα και από άλλες θέσεις της περιοχής.

Για την ίδια την κατοικία, η περιγραφή του μουσείου αναφέρει μεγάλα κεραμικά αγγεία για αποθέματα. Δίπλα στους φούρνους υπήρχαν χειρόμυλοι για το άλεσμα των σιτηρών. Η τουριστική πύλη απαριθμεί επίσης απανθρακωμένο σιτάρι, κριθάρι, βίκο και φακές.

Έτσι έχουμε τεκμήρια για την τροφή και την εργασία. Από τη διακόσμηση σε μια φωτογραφία, όμως, δεν μπορούμε να μάθουμε τι υπήρχε μέσα στο αγγείο.

1 · Στόμιο: Στο πάνω μέρος φαίνεται το άνοιγμα του αγγείου. Η παρατήρηση βασίζεται στη φωτογραφία.
2 · Γεωμετρική διακόσμηση: Ανοιχτόχρωμες και σκούρες ταινίες περιβάλλουν το στρογγυλεμένο σώμα. Η φωτογραφία δεν επιτρέπει να προσδιοριστούν η χρωστική ή το περιεχόμενο.

Ακούστε τη σκηνή · 3

Συνθετική φωνή · 0:39

Πηγές · 3

Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum
Министерство на туризма на Република България Neolithic Dwellings Museum, Stara Zagora Official tourism portal of Bulgaria
Contributors to Wikimedia Commons Neolithic dwellings in Stara Zagora: photographs

Δύο κεραμικά αγγεία σε φωτισμένα βάθρα και προθήκες στους τοίχους. Η φωτογραφία δεν δείχνει το διατηρημένο δάπεδο.

Μέρος 4 · Νεολιθική εποχή

Δύο κατοικίες ή δύο όροφοι

Για αυτά τα κατάλοιπα θα συναντήσετε δύο περιγραφές. Η υποψηφιότητα για τον Ενδεικτικό Κατάλογο του 1984 μιλά για δύο γειτονικές κατοικίες. Η σημερινή ιστοσελίδα του μουσείου παρουσιάζει ένα διώροφο κτίσμα: δύο χώρους κάτω και έναν πάνω. Ο Νικολόφ επίσης περιλαμβάνει τη θέση της Στάρα Ζαγόρα στα διώροφα σπίτια της Πρώιμης Νεολιθικής.

Σύμφωνα με το μουσείο, ο σκελετός αποτελούνταν από ξύλινους πασσάλους και πλεγμένα κλαδιά, καλυμμένα με πηλό και άχυρο. Στη φωτιά ένας φούρνος, τμήματα χειρόμυλων και άλλα αντικείμενα έπεσαν από πάνω στο κάτω επίπεδο.

Η τουριστική πύλη αναφέρει ανακάλυψη το 1968, ενώ το μουσείο σωστική ανασκαφή το 1969. Από αυτές τις σύντομες περιγραφές δεν είναι σαφές αν πρόκειται για διαφορετικά στάδια.

Ακούστε τη σκηνή · 4

Συνθετική φωνή · 0:42

Πηγές · 4

Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum
Министерство на туризма на Република България Neolithic Dwellings Museum, Stara Zagora Official tourism portal of Bulgaria
Commission Nationale de la R.P. de Bulgarie pour l’Unesco Two neolithic dwellings with their interior and household furnishings and utensils completely preserved UNESCO World Heritage Centre, Tentative Lists · 1984
Vassil Nikolov Life and death of a Neolithic house Studia Praehistorica · 2021 · 15 · 1–7

Μέρος 5 · Νεολιθική εποχή

Άσκηση: το δάπεδο μετά την πυρκαγιά

Γιατί τα αντικείμενα στο κάτω δάπεδο δεν δείχνουν απαραίτητα την αρχική τους θέση;

Μέρος του εξοπλισμού έπεσε από τον πάνω όροφο.
Τα αντικείμενα μεταφέρθηκαν για μια σύγχρονη έκθεση.
Το σπίτι δεν είχε κανένα αντικείμενο πριν από τη φωτιά.

Γιατί;

Το μουσείο περιγράφει έναν φούρνο, τμήματα χειρόμυλων και άλλο εξοπλισμό που έπεσαν. Η διατήρηση στον τόπο εύρεσης αφορά τη θέση της ανακάλυψης, όχι μια ανέπαφη καθημερινή εικόνα.

Σωστό · Μέρος του εξοπλισμού έπεσε από τον πάνω όροφο.

Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum

Ακούστε τη σκηνή · 5

Συνθετική φωνή · 0:04

Πηγές · 1

Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum

Κεραμικό αγγείο μπροστά από μια καμπύλη πήλινη κατασκευή στην ανασκαφή του Καράνοβο.

Αποκαλυμμένη τομή του εδάφους και μια ψηλή λευκή πινακίδα με ενδείξεις πολιτισμικών περιόδων.

Ψηλή αρχαιολογική τομή με κατακόρυφη πινακίδα και γρασίδι στην κορυφή.

Ευρύτερη άποψη της τομής του εδάφους στο Καράνοβο, με αγγείο και πήλινα κατάλοιπα.

Γενική άποψη της βόρειας τομής του εδάφους και του γρασιδιού μπροστά από την τούμπα του Καράνοβο.

Μέρος 6 · Νεολιθική εποχή

Άλλη ανασκαφή, άλλο ερώτημα

Αυτή η φωτογραφία είναι από το Καράνοβο. Ο φωτογράφος περιγράφει μια εστία και ένα διατηρημένο αγγείο· εδώ δεν βλέπουμε το δάπεδο της κατοικίας στη Στάρα Ζαγόρα. Δεν έχει ελεγχθεί σε ποια ακριβώς φάση ανήκουν τα ορατά κατάλοιπα. Γι’ αυτό δεν μεταφέρουμε τη χρονολόγηση ενός σπιτιού σε μια άλλη φωτογραφία.

Στις γενικές απόψεις της τούμπας του Καράνοβο φαίνονται στρώματα και μια κατακόρυφη πινακίδα με περιόδους. Τα στρώματα βοηθούν στην τοποθέτηση των ευρημάτων σε μια ακολουθία. Στη σύνοψη της Γκούροβα, το Καράνοβο I προηγείται του Καράνοβο II.

Μια τέτοια σύγκριση βοηθά να τοποθετήσουμε το σπίτι σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Όμως η ομοιότητα δύο αγγείων από μόνη της δεν αποδεικνύει ότι ανήκαν στην ίδια οικογένεια ή ότι κατασκευάστηκαν την ίδια χρονιά.

1 · Αγγείο στην ανασκαφή: Το αγγείο φαίνεται μπροστά από πήλινα κατάλοιπα. Πρόκειται για το Καράνοβο, όχι για το δάπεδο του σπιτιού της Στάρα Ζαγόρα.
2 · Εστία σύμφωνα με τον φωτογράφο: Η καμπύλη κατασκευή αριστερά από το αγγείο ανήκει στο σύνολο που ο φωτογράφος περιγράφει ως εστία και αγγείο. Η ακριβής φάση δεν έχει εξακριβωθεί.

Ακούστε τη σκηνή · 6

Συνθετική φωνή · 0:40

Πηγές · 2

Contributors to Wikimedia Commons Neolithic dwellings in Stara Zagora: photographs
Maria Ranguelova Gurova Balkan flint and Neolithic chipped-stone assemblages from Bulgaria: a multifaceted diachronic overview. Author’s summary of a dissertation for Doctor of Science PDF National Archaeological Institute with Museum, Bulgarian Academy of Sciences · 2025 · 4–5

Μέρος 7 · Νεολιθική εποχή

Άσκηση: βάλτε σε χρονολογική σειρά

Βάλτε τα γεγονότα σε σειρά από το παλαιότερο στο πιο πρόσφατο.

Η ζωή στο νεολιθικό σπίτι
Η ανακάλυψη και οι σωστικές ανασκαφές
Η υποβολή στον Ενδεικτικό Κατάλογο

Γιατί;

Ανεξάρτητα από τη διαφορά μεταξύ 1968 και 1969, και τα δύο έτη είναι μετά τη Νεολιθική εποχή και πριν από την υποψηφιότητα του 1984.

Σωστή σειρά

Η ζωή στο νεολιθικό σπίτι
Η ανακάλυψη και οι σωστικές ανασκαφές
Η υποβολή στον Ενδεικτικό Κατάλογο

Commission Nationale de la R.P. de Bulgarie pour l’Unesco Two neolithic dwellings with their interior and household furnishings and utensils completely preserved UNESCO World Heritage Centre, Tentative Lists · 1984
Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum
Министерство на туризма на Република България Neolithic Dwellings Museum, Stara Zagora Official tourism portal of Bulgaria

Ακούστε τη σκηνή · 7

Συνθετική φωνή · 0:03

Πηγές · 3

Commission Nationale de la R.P. de Bulgarie pour l’Unesco Two neolithic dwellings with their interior and household furnishings and utensils completely preserved UNESCO World Heritage Centre, Tentative Lists · 1984
Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum
Министерство на туризма на Република България Neolithic Dwellings Museum, Stara Zagora Official tourism portal of Bulgaria

Μέρος 8 · Νεολιθική εποχή

Τα ίχνη και οι άνθρωποι

Από αυτό το σπίτι μαθαίνουμε πώς άλεθαν και αποθήκευαν την τροφή, όχι όμως τα ονόματα των κατοίκων. Το μουσείο μιλά για τρεις οικογένειες. Ο Νικολόφ θεωρεί πιθανό να ζούσαν διαφορετικές γενιές μιας διευρυμένης οικογένειας σε παρόμοια διώροφα σπίτια. Αυτές είναι ερμηνείες για το νοικοκυριό, όχι κατάλογος ανθρώπων.

Για ορισμένα νεολιθικά σπίτια ο Νικολόφ προτείνει την εκδοχή της σκόπιμης καύσης. Από αυτό δεν προκύπτει ότι εδώ η φωτιά ήταν σκόπιμη. Η αιτία της παραμένει ανεπιβεβαίωτη στα υλικά που εξετάστηκαν.

Το 1984 οι κατοικίες υποβλήθηκαν στον Ενδεικτικό Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αυτό δεν αποτελεί εγγραφή στον ίδιο τον Κατάλογο. Τα κατάλοιπα που διατηρούνται στον τόπο εύρεσης παρέχουν στοιχεία για το άλεσμα και την αποθήκευση τροφής, αλλά αφήνουν ανοιχτά τα ερωτήματα για τη συγγένεια και την αιτία της φωτιάς.

Ακούστε τη σκηνή · 8

Συνθετική φωνή · 0:45

Πηγές · 3

Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum
Vassil Nikolov Life and death of a Neolithic house Studia Praehistorica · 2021 · 15 · 1–7
Commission Nationale de la R.P. de Bulgarie pour l’Unesco Two neolithic dwellings with their interior and household furnishings and utensils completely preserved UNESCO World Heritage Centre, Tentative Lists · 1984

Μέρος 9 · Νεολιθική εποχή

Άσκηση: αντιστοιχίστε

Συνδέστε κάθε τεκμήριο με τον ρόλο που περιγράφεται γι’ αυτό.

Χειρόμυλος · Άλεσμα σιτηρών
Μεγάλο αποθηκευτικό αγγείο · Αποθήκευση σιτηρών
Η τομή στο Καράνοβο στη φωτογραφία · Ορατά στρώματα και πινακίδα με περιόδους

Γιατί;

Ο χειρόμυλος αλέθει, το αγγείο φυλάσσει αποθέματα και η τομή δείχνει στρώματα. Πρόκειται για διαφορετικά είδη τεκμηρίων.

Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum
Contributors to Wikimedia Commons Neolithic dwellings in Stara Zagora: photographs

Ακούστε τη σκηνή · 9

Συνθετική φωνή · 0:03

Πηγές · 2

Регионален исторически музей – Стара Загора Neolithic Dwellings Museum
Contributors to Wikimedia Commons Neolithic dwellings in Stara Zagora: photographs

Νέο εύρημα στη συλλογή σας

Τα κατάλοιπα του σπιτιού συνδέουν το άλεσμα και την αποθήκευση τροφής με τη ζωή στον τόπο αυτό· η συγγένεια και η αιτία της φωτιάς παραμένουν ανοιχτά ερωτήματα.