Πώς ένα σχολείο άλλαξε μια πόλη

Πριν από το νέο σχολείο στο Γκάμπροβο υπήρχε η εκπαίδευση σε κελλιά. Στην επισκόπησή της για τα σχολεία αυτά από τον 15ο έως τον 17ο αιώνα, η Πένκα Τσόνεβα περιγράφει την ανάγνωση προσευχών και λειτουργικών βιβλίων, τη γραφή και την αριθμητική. Πρόκειται για γενική περιγραφή της παλαιότερης παράδοσης, όχι για σωζόμενο πρόγραμμα σχολείου του Γκάμπροβο από τη δεκαετία του 1820. Σε αυτή την παράδοση δάσκαλος μπορούσε να είναι κληρικός ή εγγράμματος τεχνίτης.

Ο Νικολάι Χριστοφόροφ Παλάουζοφ γεννήθηκε στο Γκάμπροβο το 1821 και φοίτησε σε τοπικό σχολείο σε κελλί. Το 1830 έφυγε για την Οδησσό, κοντά στον θείο του Νικολάι Στεφάνοφ Παλάουζοφ, συνεργάτη του Βασίλ Απρίλοφ.

Ο Βασίλ Απρίλοφ γεννήθηκε στο Γκάμπροβο το 1789. Το 1809 ή το 1811 εγκαταστάθηκε στην Οδησσό και ίδρυσε εμπορική εταιρεία μαζί με τον αδελφό του. Το 1826 απέσυρε το κεφάλαιό του από την εταιρεία και το κατέθεσε σε τράπεζα. Η ιστορικός Θεοντόριτσκα Γκοτόβσκα-Χέντσε συνδέει τη στροφή του προς τη βουλγαρική παιδεία από το 1831 με την επίδραση του βιβλίου του Γιούρι Βενέλιν «Οι αρχαίοι και οι σημερινοί Βούλγαροι».

Μαζί με τον Νικολάι Στεφάνοφ Παλάουζοφ, ο Απρίλοφ συνέβαλε στη δημιουργία του σχολείου στο Γκάμπροβο. Ανάμεσα στους δωρητές ήταν και ο Βασίλ Ρασέεφ. Σύμφωνα με το ημερολόγιο του Βουλγαρικού Πρακτορείου Ειδήσεων, τη συντήρηση του σχολείου ανέλαβε ο βουλγαρικός πληθυσμός.

Το σχολείο άνοιξε στις 2 Ιανουαρίου 1835. Αυτή είναι η ημερομηνία με το παλαιό ημερολόγιο· στο σημερινό αντιστοιχεί η 14η Ιανουαρίου. Πρώτος δάσκαλος ήταν ο Νεόφυτος Ρίλσκι, μοναχός της Μονής Ρίλα, γεννημένος στο Μπάνσκο. Έναν χρόνο νωρίτερα είχε πάει στο Βουκουρέστι για να μελετήσει την αλληλοδιδακτική μέθοδο και ετοίμασε πίνακες και εγχειρίδια για το νέο σχολείο.

Σύμφωνα με τοπικές ιστορικές μαρτυρίες, το πρώτο κτίριο ήταν ένα παλιό διώροφο σπίτι κοντά στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Σήμερα δεν υπάρχει. Το σχολείο έμεινε γνωστό ως το πρώτο κοσμικό σχολείο της νεότερης βουλγαρικής εκπαίδευσης: η διδασκαλία γινόταν στα βουλγαρικά και όχι μόνο με εκκλησιαστικά βιβλία.

Ο δάσκαλος είναι ένας και τα παιδιά πολλά. Γι’ αυτό διδάσκει τους πιο προχωρημένους και εκείνοι δείχνουν στους υπόλοιπους. Η μέθοδος είναι γνωστή με τα ονόματα του Άντριου Μπελ και του Τζόζεφ Λάνκαστερ, που ανέπτυξαν διαφορετικές παραλλαγές της.

Η αναπαράσταση αλληλοδιδακτικού σχολείου στο Μπάνσκο παρουσιάζει ρόλους όπως οι πρωτόσχολοι και οι θυρωροί. Οι πρωτόσχολοι είναι μαθητές που βοηθούν τους υπόλοιπους. Οι θυρωροί ελέγχουν την εμφάνιση των μαθητών και τα απαραίτητα είδη. Εκεί παρουσιάζονται και τα στάδια της γραφής: πρώτα στην άμμο, μετά σε πλάκα με κονδύλι και τέλος με πένα σε χαρτί. Οι πιο προχωρημένοι γράφουν με μελάνι και πένα σε χαρτί. Πάνω από το τραπέζι του δασκάλου στην αναπαράσταση υπάρχουν λευκές πινακίδες για έπαινο και μαύρες για επίπληξη. Για το Γκάμπροβο ο Νεόφυτος Ρίλσκι εξέδωσε αλληλοδιδακτικούς πίνακες ήδη από το 1835.